„Z Ojczyzny Jezusa „
Pokój i Dobro!
Każdy pielgrzym przybywający do Ziemi Świętej powinien pamiętać, że na tej ziemi Bóg objawił się człowiekowi i zaoferował mu pakt przymierza. Opowieść o Abrahamie, który za głosem Boga opuszcza Ur chaldejskie i udaje się do Kanaanu jest nieodzownym elementem nie tylko historii Starego Testamentu, lecz również chrześcijańskiej wiary. O pełnej uległości postawie patriarchy Abrahama przewodnicy przypominają najczęściej tylko na Kalwarii, gdzie w pierwszej lunecie kaplicy Ukrzyżowania przedstawiona jest scena składania w ofierze umiłowanego syna Izaaka. Opisana w Księdze Rodzaju historia Abrahama i jego rodu ma swoją geografię biblijną. Należy do niej przede wszystkim Hebron z sanktuarium groty Makpela oraz położone w pobliżu tak zwane „dęby Mamre”, miejsce pierwszego przebywania patriarchów w Ziemi Obiecanej.
Hebron, znajdujący się około 30 km. na południe od Jerozolimy, zaliczany jest do jednego z najstarszych miast całego regionu. Uprzywilejowaną pozycję zawdzięcza ono dogodnemu położeniu w kotlinie otoczonej wzgórzami sięgającymi 1000 m. wysokości, z których wypływają liczne źródła wody. Sprzyjające warunki sprawiły, iż od prastarych czasów okolice te słynęły z sadów owocowych i winnic. To właśnie w pobliże Hebronu Bóg, po wyprowadzeniu narodu wybranego z Egiptu, polecił Mojżeszowi wysłać swoich eksploratorów w celu zbadania ziemi Kanaan. W efekcie tej wyprawy Izraelici przekonali się, że Pan Bóg wprowadza ich w do krainy mlekiem i miodem płynącej.
Hebron swoją sławę i religijne znaczenie dla trzech religii monoteistycznych: żydów, chrześcijan i muzułmanów nie zawdzięcza jednak przyrodniczym atrybutom, lecz osobie patriarchy Abrahama. W sąsiedztwie miasta, pod dębami Mamre, Bóg zawarł z Abrahamem przymierze, obiecując mu potomstwo tak liczne jak gwiazdy na niebie. Tutaj patriarcha spotkał trzech aniołów, których wizytę odczytał jako odwiedziny samego Boga. Jedną z najważniejszych pamiątek w Hebronie związanych w Abrahamem jest grota Makpela. Jest to naturalna pieczara, którą po śmierci Sary Abraham nabył od Efrona Chetyty, by pochować w niej swoją umiłowaną żonę. Grota, przeznaczona na grobowiec rodzinny była pierwszą nieruchomością, którą posiadł Abraham w Kanaanie. Jak przekazują nam księgi Starego Przymierza w grocie Makpela, w Hebronie, obok Sary został pochowany sam Abraham, a później również Izaak i Rebeka oraz Jakub i Lea. Z upływem czasu wokół grobów „ojców i matek” narodu wybranego zaczęła tworzyć się osada, która stała się jednym z ważniejszych miast biblijnych, znanych też pod nazwą Qiriat
Arba.
W Hebronie, pochodzący z Betlejem Dawid został ogłoszony królem i to miasto było jego pierwszą stolicą. Stąd królował „nad domem Judy siedem lat i sześć miesięcy” (2Sm 2,11) zanim nie przeniósł się do Jerozolimy. To właśnie do tego miasta przybyły wszystkie pokolenia Izraela prosząc Dawida, by przyjął tron po Saulu. Od czasów niewoli babilońskiej znajdujące się pod kontrolą Idumejczyków miasto straciło na znaczeniu. Odbudowany i prężnie rozwijający się Hebron pod panowaniem dynastii hasmonejskiej, został całkowicie spalony przez Rzymian na kilka lat przed zburzeniem Jerozolimy w 70 roku. Pierwsze, zachowane do dziś mury sanktuarium patriarchy Abrahama zostały zbudowane za czasów króla Heroda Wielkiego. W VI wieku chrześcijański cesarz Justynian zamienił budowlę na kościół, który zburzyli Arabowie po zajęciu Palestyny w 638 roku. Muzułmanie wznieśli meczet ku czci proroka Ibrahima ojca Izmaela, a miasto nazwano „al Chalil”, czyli „przyjaciel”, aplikując ten zaszczytny tytuł Abrahamowi, podobnie jak czyni to Księga Izajasza i List św. Jakuba, które nazywają patriarchę „przyjacielem Boga” (Iz 41,8; Jk 2,23).
Największy wpływ na wygląd dzisiejszego sanktuarium Abrahama mieli krzyżowcy, którzy wznieśli trzynawowy kościół. Miasto Hebron stało się siedzibą biskupa, a jego nazwę zmieniono na „Zamek św. Abrahama”. Opiekujący się sanktuarium kanonicy św. Augustyna pozostawili pierwszy opis pieczary Makpela, zawierający szczegółową relację z odnalezienia w niej relikwii patriarchów. Upadek Królestwa Jerozolimskiego i zajęcie Hebronu przez muzułmanów doprowadziły do ponownego zamknięcia dla chrześcijan i żydów całego kompleksu nazwanego „Haram al Chalil”. Wygląd obecnego sanktuarium odpowiada wyglądowi średniowiecznej świątyni. Muzułmanie ograniczyli się do dobudowania minaretów, zmiany dekoracji wnętrza oraz niewielkich przeróbek związanych z potrzebami islamskiego kultu. Wewnątrz znajdują się symboliczne cenotafia poświęcone Abrahamowi i Sarze, Jakubowi i Lei, które są obecnie pod kontrolą izraelską oraz Izaakowi i Rebece, nad którymi pieczę sprawują muzułmanie.
Minione stulecie zapisało tragiczny rozdział w długiej historii miasta. Konflikt arabsko – żydowski jest tutaj szczególnie widoczny i boleśnie wpisany w życie obu społeczności. O tym co wydarzyło się w Hebronie w ostatnich dziesięcioleciach i jakie są tego konsekwencje dzisiaj opowiem w kolejnym felietonie za tydzień.
o. dr Jerzy Kraj