fot. PAP/Adam Warżawa

XIII Festiwal Filmowy „Niepokorni Niezłomni Wyklęci” w Gdyni

Partnerem instytucjonalnym Festiwalu jest Instytut Pamięci Narodowej. W wydarzeniu bierze udział wiceprezes IPN, prof. Krzysztof Szwagrzyk. Podczas Festiwalu można obejrzeć kilkanaście filmów wyprodukowanych samodzielnie lub koprodukowanych przez IPN.

Wydarzenie trwa od 29 września 2021 roku. Dziś ostatni dzień XIII Festiwalu Filmowego „Niepokorni Niezłomni Wyklęci”.

Podczas wydarzenia zaprezentowany został film „My trzymamy z Bogiem” i spotkanie z jego twórcami.

Film „My trzymamy z Bogiem” to opowieść o księdzu Hilarym Jastaku, wieloletnim proboszczu parafii pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni i kapelanie „Solidarności” Stoczni Gdynia,  represjonowanym za działalność antykomunistyczną. Ksiądz Hilary Jastak był ważną postacią w Trójmieście, głównie w czasie krwawych represji w grudniu 1970 roku. Pomagał wtedy rodzinom osób zamordowanych przez władze komunistyczne w zamieszkach ulicznych. Dziesięć lat później, podczas strajków na Wybrzeżu, na prośbę stoczniowców 17 sierpnia 1980 odprawił mszę w gdyńskiej stoczni im. Komuny Paryskiej. Podczas stanu wojennego aktywnie wspierał ruch oporu i pomagał uwięzionym.

W filmie wykorzystano archiwalne wypowiedzi ks. Hilarego Jastaka. Wspominali go działacze opozycji antykomunistycznej, m.in. Jerzy Miotke i Andrzej Kołodziej; jednym z narratorów filmu był ks. Jarosław Wąsowicz SDB.

„Wasze postulaty są słuszne” – wspominał Andrzej Kołodziej słowa ks. Hilarego Jastaka, które skierował do strajkujących robotników podczas Mszy świętej w Sierpniu 1980 roku.

„Nie zabrakło Kościoła w chwilach przełomowych” – zaznaczył.

„Dzięki temu filmowi ks. Hilary Jastak stanie się bardziej znany w całej Polsce i poznamy ogromną rolę Gdyni w sierpniu 1980 roku […] Największe polskie zwycięstwa zaczynały się od Mszy św. jak Bitwa pod Grunwaldem, Bitwa pod Wiedniem Mszą na Kahlenbergu, a w sierpniu 1980 r. Msza w Stoczni Gdyńskiej, w zajezdni wrocławskiej, w śląskich kopalniach czy Msza ks. Jerzego Popiełuszki w Hucie Warszawa” – mówił z kolei dr Jarosław Szarek.

„Dużo później dowiedziałam się o ks. Jastaku. Gdy wpisałam do wyszukiwarki «strajk Stocznia Gdyńska», to wychodziło «strajk w Stoczni Gdańskiej, Lech Wałęsa, ks. Jankowski». Zrobiłam sobie tabelkę w Excelu i porównywałam daty wydarzeń na strajku, w partii… i zdałam sobie sprawę, że bez ks. Jastaka ten strajk by się załamał. Tymczasem był i wtedy i potem, spychany na margines. Na przykład nie dostał zaproszenia na I Zjazd «Solidarności»” – wspominała Danuta Sadowska.

„Nawet niektórzy historycy dotychczas nie znali roli ks. Jastaka” – zwrócił uwagę ks. dr Jarosław Wąsowicz SDB.

„Uosabiał Kościół, który był z narodem we wszystkich czasach. W epoce II wojny światowej działał w Armii Krajowej w Warszawie, a potem wrócił na Pomorze. Plebania była otwartym domem. Tu każdy z Polski mógł przyjechać i zaczerpnąć siły” – mówił duchowny.

„Wolna Europa była wtedy strasznie zagłuszana. Dzięki relacjom ks. Jastaka o Grudniu ’70 dla Prymasa Wyszyńskiego, w mojej parafii w ‘70 roku zetknąłem się po raz pierwszy z faktem, że ludzie giną za Polskę, nie wtedy na wojnie, ale właśnie dzisiaj” – podzielił się osobistym przeżyciem prowadzący panel red. Jan Ruman.

Film został bardzo ciepło przyjęty przez publiczność zgromadzoną na pokazie. Warto dodać, że miejsca związane z posługą ks. Hilarego Jastaka i Jego upamiętnieniem – kościół parafialny i pomnik – znajdują się niedaleko Gdyńskiego Centrum Filmowego.

30 września został zaprezentowany pokaz filmu „Marsz cieni”.

„Marsz cieni” w kategorii „Film Polski” to opowieść przedstawiająca ideę odbywającego się co roku w Polsce pochodu upamiętniającego ofiary ludobójstwa dokonanego na oficerach Wojska Polskiego przez Sowietów w 1940 r. Film dokumentalny przedstawia historię tego szczególnego wydarzenia ustami rekonstruktorów, wcielających się w rolę poszczególnych osób, które zostały zamordowane w ramach Zbrodni Katyńskiej. Ukazuje jak kolejne pokolenia Polaków, w tym także to najmłodsze, przejmuje pielęgnowanie pamięci o ofiarach. Jest także innym sposobem spojrzenia na działania grup rekonstrukcyjnych w Polsce.

Odbyła się także promocja książki pod red. Adama Hlebowicza (dyrektor Biura Edukacji Narodowej) „Zostali na Wschodzie. Słownik inteligencji polskiej w ZSRS 1945-1991”.

Wydany przez IPN w 2021 r. słownik prezentuje sylwetki kapłanów, nauczycieli, naukowców i innych przedstawicieli elit polskich, którzy po 1945 r. pozostali na terenie ZSRS. Jedni nie chcieli, a inni nie mogli osiąść w powojennej Polsce. Podjęli misję przeciwstawiania się sowietyzacji, ocalenia języka, kultury, przechowania wiary. Nie zabiegali o honory, nie liczyli na ordery czy wyrazy uznania. Niczym żołnierze na straconych placówkach pełnili służbę, nie zważając na jej dramatyczne konsekwencje – więzienia i łagry sowieckie, represje. Biogram każdego z nich przyczyni się do zachowania jego ofiary i pracy w pamięci narodu.

Książka dostępna jest na stoisku wydawniczym IPN na pl. Grunwaldzkim w promocyjnej cenie.

Była także promocja książki „Oblicza zdrady” z udziałem dr. Tomasza Łabuszewskiego i dr. Kazimierza Krajewskiego (pracowników naukowych Oddziału IPN w Warszawie).

Publikacja ukazująca plejadę najważniejszych zdrajców z szeregów niepodległościowych, ich motywacje, kulisy przejścia na stronę komunistyczną, wymiar strat, jakie spowodowali wśród dotychczasowych współtowarzyszy broni. To także opowieść o kulisach działań operacyjnych bezpieki, które doprowadziły zasłużonych niegdyś działaczy podziemia do załamania i zmiany frontu. Część druga publikacji poświęcona jest postaciom niejednoznacznym, których postawy określone zostały przez niektóre kręgi jako zdrada, a których działalności nie da się już tak jednoznacznie sklasyfikować.

Spotkanie z autorami książki odbyło się w auli Muzeum Marynarki Wojennej. Poprowadził je redaktor „Biuletynu IPN” Jan Ruman. W jego trakcie przedstawione zostały tytułowe „oblicza zdrady” na przykładach osób z wojennej konspiracji: Jana Rzepeckiego, Jana Mazurkiewicza, Bolesława Piaseckiego.

„To byli ludzie, którzy wiedzieli, co robią, choć nie zdawali sobie być może sprawy z konsekwencji swoich wyborów […] [Osoby te] oddały bardzo duże zasługi na rzecz niepodległego państwa polskiego, a potem zdecydowały się cały ten dorobek przekreślić” – mówił dr Tomasz Łabuszewski.

Autorzy podkreślili, że tyłowi „zdrajcy” były osobami z inteligencją powyżej średniej, a w książce autorzy próbowali wyjaśnić, jakie powody doprowadziły do całkowitej zmiany ich dotychczasowej postawy życiowej.

Odbył się panel dyskusyjny „Polska poza Polską. Zachowanie Tożsamości przez młodzież polską na Wschodzie oraz przez polskich imigrantów na Zachodzie”.

Spotkanie prowadził Adam Hlebowicz (IPN). Uczestniczyli w nim: minister Piotr Mazurek, Mirosław Kapcewicz (Prezes Fundacji Młode Kresy) oraz Rajmund Klonowski.

Zaprezentowano pokaz filmu „Przełamać barierę strachu”.

„Przełamać barierę strachu” w kategorii „Film Polski” – film opowiada historię życia i działalności ks. arcybiskupa przemyskiego Ignacego Tokarczuka, wieloletniego ordynariusza diecezji przemyskiej, który zasłynął w skali kraju jako inicjator rozwoju budownictwa sakralnego i powiększenia sieci parafialnej w swojej diecezji. Jego działalność duszpasterska, zwłaszcza występowanie przeciwko programowej ateizacji społeczeństwa oraz krytyka walki z religią i Kościołem, budziły żywy sprzeciw komunistycznych władz. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ks. bp  Ignacy Tokarczuk udzielał wsparcia przedstawicielom opozycji demokratycznej, a po wprowadzeniu stanu wojennego wspierał duchowo i materialnie osoby represjonowane za działalność związkową.

W kolejnym dniu – 1 października (w piątek) miał miejsce pokaz filmu „Wałbrzych 1980. Zapomniane porozumienie”.

Film jest wspólną produkcją Oddziału IPN we Wrocławiu z TVP Oddział Wrocław.

Zaprezentowano także pokaz filmu „Grudzień nasz i wasz”.

Film w reżyserii Joanny Pieciukiewicz opowiada o tragedii Grudnia 1970 w Szczecinie. W filmie wykorzystano oryginalne materiały TVP, SB oraz nagrania z sieci telefonicznej MSW. W powszechnym odbiorze synonimem Czarnego Czwartku jest 17 grudnia 1970 roku w Gdyni, kiedy wojsko zaatakowało robotników idących do pracy w stoczni, a potem ulicami miasta przeszła demonstracja krwawo spacyfikowana przez władzę. Czarny Czwartek to jednak nie tylko Gdynia i do zabitych tam 18 osób należy doliczyć 13 ofiar protestu w Szczecinie.

Odbył się również pokaz filmu „Wybraniec bogów”.

„Wybraniec bogów” w kategorii „Film Polski” to pełnometrażowy dokument ukazujący losy wybitnego polskiego matematyka Józefa Marcinkiewicza, zamordowanego w czasie zbrodni katyńskiej. O jego losach opowiedzą wybitni badacze m.in. historycy, matematycy, nauczyciele. Życie bohatera ilustrują fragmenty fabularyzowane, które pomagają nam wyobrazić sobie, ile każda z ofiar katyńskich mogła nam jeszcze pozostawić, w różnych wymiarach, gdyby tylko pozwolono im żyć.

Plan na 2 października:

10.00-17.00, plac Grunwaldzki:

Stoisko wydawnicze oraz stoisko z bezpłatnymi materiałami edukacyjnymi.

11.00, plac Grunwaldzki (Kino Plenerowe):

Pokaz filmu „20-40-20”.

W ramach Kina Plenerowego na placu Grunwaldzkim zaprezentowany zostanie film „20-40-20” będący elementem wystawy multimedialnej Biura Edukacji Narodowej IPN. Film „20-40-20” powstał z myślą o dwóch niezwykłych rocznicach, które obchodziliśmy w Polsce w roku 2020: 100. rocznicy polskiego zwycięstwa Bitwy Warszawskiej oraz 80. rocznicy zbrodni katyńskiej. Film ukazuje losy pięciu niezwykłych bohaterów: Jana i Stanisława Ozimków – ojca i syna, por. Juliana Grunera, ppłk. dypl. Wilhelma Kasprzykiewicza oraz ks. Józefa Skorela. Scenariusz powstał na podstawie życiorysów tych pięciu postaci.

11.00, Gdyńskie Centrum Filmowe (Sala Morskie Oko):

Pokaz filmu „Droga krzyżowa Janosa Esterhazego”.

„Droga krzyżowa Janosa Esterhazego” – dokument opowiadający o życiu i martyrologii  Janosa Esterhazego, o historii jego działalności, jego losach na zesłaniu, w łagrze, w więzieniach Czechosłowacji. O kulcie dla jego osoby wśród współwięźniów, potem wśród Węgrów i Polaków.

12.00-13.00, Klub Marynarki Wojennej „Riwiera” (sala kolumnowa):

Panel dyskusyjny „Dmowski czy Piłsudski – obraz odzyskanej niepodległości w popkulturze”.

Spotkanie poprowadzi red. Jan Ruman (Biuletyn IPN). Uczestnikami będą prof. Jan Żaryn (dyrektor IMDN), Maciej Pawlicki (producent, publicysta), Wojciech Tomczyk (dramturg, scenarzysta), Krzysztof Nowak (reżyser) oraz red. Bronisław Wildstein (pisarz, publicysta).

14.00-15.00, Klub Marynarki Wojennej „Riwiera” (sala na piętrze):

Promocja książki Adama Pleskaczyńskiego „Wartheland. Dzieje zbrodni”

W promocji wezmą udział autor publikacji dr Adam Pleskaczyński (IPN Poznań) i dr Marek Szymaniak (Muzeum II Wojny Światowej).

Zasadniczym celem obszernego, monograficznego albumu jest upowszechnienie wiedzy o funkcjonowaniu w Wielkopolsce i na ziemi łódzkiej „wzorcowego okręgu Rzeszy”, w którym prowadzona była najbardziej rasistowska i bezwzględna polityka narodowościowa spośród wszystkich obszarów bezpośrednio wcielonych do Niemiec. Naziści przeprowadzili tu najbardziej powszechne i brutalne przesiedlenia ludności oraz zainicjowali bezprecedensową i totalną eksterminację Żydów w pierwszym nazistowskim obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. Reichsgau Wartheland był poligonem doświadczalnym narodowego socjalizmu, gdzie ludność nieniemiecka pozbawiona została wszelkich praw ludzkich, ograbiona z majątku i poddana eksterminacji. W trakcie dwuletniej pracy nad książką autor zebrał imponującą kolekcję siedmiu tysięcy fotografii, w publikacji wykorzystano ponad tysiąc z nich. W większości są to zdjęcia dotąd niepublikowane lub publikowane w bardzo ograniczonym zasięgu. Książka składa się z ośmiu rozdziałów, w których za pomocą obszernych opisów i komentarzy przedstawiono dzieje Kraju Warty z perspektywy ludności polskiej, żydowskiej i niemieckiej.

18.00-20.00, Teatr Muzyczny, Nowa Scena:

Gala zamknięcia Festiwalu (wstęp za zaproszeniami).

W uroczystości wezmą udział przedstawiciele IPN.

Na placu Grunwaldzkim obok Gdyńskiego Centrum Filmowego dostępna jest wystawa plenerowa Instytutu Pamięci Narodowej „Gorzki pokój. Traktat ryski 1921 r.” To pierwsza prezentacja tej ekspozycji w Trójmieście.

Założeniem ekspozycji jest szerokie nakreślenie genezy traktatu pokojowego, zawartego po zwycięskiej wojnie Polski z sowiecką Rosją, a także ukazanie jego konsekwencji w krótkiej historii „dwudziestolecia” oraz na dłuższym tle relacji polsko-rosyjskich, w tym polsko‑sowieckich. Wystawa prezentuje również losy Polaków, Białorusinów i Ukraińców w kontekście postanowień traktatowych.

Pełny program festiwalu jest dostępny [tutaj].

IPN/radiomaryja.pl

drukuj