Konstytucja 3 Maja – pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie

Konstytucja 3 Maja wprowadzała szereg demokratycznych i nowatorskich rozwiązań ustrojowych. Niestety nie udało się ich w pełni wprowadzić w życie. Na przeszkodzie stanęli zdrajcy Rzeczpospolitej i ich mocodawcy z Rosji, Prus i Austrii.

 „W Imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego” – tak rozpoczyna się jeden z najważniejszych aktów prawnych Rzeczpospolitej, Konstytucja 3 Maja z 1791 roku. Akt ten wieńczył wieloletni okres reform państwa polskiego, co przypomniał prezydent Andrzej Duda.

– Ta reforma była niezwykła. Była także świadectwem jakości ówczesnych polskich elit w najlepszym tego słowa rozumieniu, elit oddanych polskiemu państwu, elit patriotycznych – wskazał prezydent Andrzej Duda.

Ówczesne polskie elity tworzyły takie osobowości jak: ksiądz Hugo Kołłątaj, Ignacy Potocki czy marszałek Stanisław Małachowski, którego Jan Matejko umieścił w swoim dziele „Konstytucja 3 maja” jako centralną postać.

Licząca 11 stron Konstytucja 3 Maja oraz wcześniejsze ustawy przyjęte przez Sejm czteroletni gruntownie zmieniały ustrój Rzeczpospolitej – przypomniał historyk, dr Marcin Szczepan.

– Dzieliła władzę na władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą. Była to próba zreformowania ustroju politycznego państwa – przede wszystkim próba mająca na celu wzmocnienie państwa polskiego, kiedy państwo polskie ulegało coraz większym wpływom rosyjskim – powiedział dr Marcin Szczepan.

Konstytucja likwidowała liberum weto, wprowadzała dziedziczność tronu, a jednocześnie zasadę: król panuje, ale nie rządzi.

– Na nowo budowała zręby ustrojowe, wprowadzając całkowicie nowe instytucje – dziś powiedzielibyśmy – prawdziwie demokratyczne, takie jak rząd, który miał ponosić odpowiedzialność przed parlamentem – zaakcentował prezydent RP.

Majowa konstytucja likwidowała szereg patologii, które niszczyły państwo i dawały okazję do ingerowania sąsiadów w wewnętrzne sprawy polskie. Pozbawiono praw politycznych szlachtę, która nie posiadała ziemi.

– Ta szlachta często była na usługach obcych dworów i ingerowała w tzw. anarchię ustrojową – przypomniał dr Marcin Szczepan.

 Jednocześnie nadano część praw mieszczanom i wzięto w obronę państwa włościan. Reformy zaniepokoiły naszych sąsiadów. Przy wsparciu Rosji zawiązano stronnictwo, które – pod pretekstem obrony wolności szlacheckich – siłą dążyło do obalenia Konstytucji 3 Maja – zwrócił uwagę profesor Krzysztof Kawalec, historyk.

 – Konfederacja targowicka była fasadą, ponieważ tekst napisano w Petersburgu, w ówczesnej stolicy Rosji, natomiast – już po dokonaniu inwazji przez wojska rosyjskie – została ogłoszona w przygranicznej Targowicy – mówił prof. Krzysztof Kawalec.

Twarzami Targowicy byli: generał artylerii koronnej, Stanisław Szczęsny Potocki; hetman wielki koronny, Franciszek Ksawery Branicki; hetman polny koronny, Seweryn Rzewuski. Do tego „zaszczytnego” grona przystąpił król Stanisław August Poniatowski.

 – Oligarchowie. Mówimy wprost – zdrajcy polski, zaprzańcy, którzy tak naprawdę służyli wyłącznie własnym interesom i bronili tylko i wyłącznie własnych przywilejów. Dziś po prostu nazwalibyśmy ich łże-elitą – podsumował prezydent Andrzej Duda.

Konstytucja 3 Maja nie uratowała Rzeczpospolitej. Cztery lata później Polska zniknęła z mapy Europy. Majowa jutrzenka – jak nazywano Konstytucję 3 Maja w czasie zaborów oraz w następnych latach – była źródłem inspiracji wolnościowych i niepodległościowych Polaków.

[GALERIA] Warszawa: rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja https://t.co/ajpprZAFuY

— Radio Maryja (@RadioMaryja) May 3, 2025

TV Trwam News