fot. Agnieszka Dąbrowska/Paweł Palembas

70. rocznica poświęcenia Polskiego Cmentarza Wojennego na Monte Cassino

Zapowiedź budowy polskiego cmentarza polskich żołnierzy poległych w bitwie pod Monte Cassino znalazła się w rozkazie gen. Władysława Andersa już 20 maja 1944 roku, zaledwie dwa dni po zakończeniu walk o wzgórze. 1 września mija 70. rocznica poświęcenia nekropolii.

Na polskim cmentarzu wojennym na Monte Cassino pochowano – według różnych szacunków – od ok. 1050 do ponad 1070 żołnierzy II Korpusu Polskiego, którzy wzięli udział w walkach o wzgórze w dniach od 11 do 19 maja 1944 roku.

Autorami projektu nekropolii byli Wacław Hryniewicz i Jerzy Walerian Skolimowski. Cmentarz ulokowano w dolinie, nieopodal historycznego opactwa benedyktynów, na terenie, na którym były prowadzone zacięte walki przez 3. Dywizję Strzelców Karpackich. Podczas budowy kilkuset włoskich robotników i kamieniarzy wspomagał pluton saperów 2. Korpusu Polskiego.

Powyżej cmentarza, na wysokości 593 metrów, polscy kombatanci wznieśli pomnik z obeliskiem, poświęcony pamięci żołnierzy 3. Dywizji Strzelców Karpackich. Na obelisku wyryto inskrypcję: „Za naszą i waszą wolność my żołnierze polscy oddaliśmy Bogu ducha, ciało ziemi włoskiej, a serca Polsce”. Na cokole można odczytać nazwiska 1115 żołnierzy Dywizji, poległych w czasie walk we Włoszech. Do grobu pod pomnikiem włożono urnę z prochami dowódcy 3. DSK gen. Bolesława Ducha, który zmarł w Londynie w 1980 r.

Gen. Anders podległych mu żołnierzy 2. Korpusu Polskiego nazywał swoją „prawdziwą rodziną”. Chciał, by po śmierci jego ciało spoczęło obok dawnych towarzyszy broni, co stało się w 1970 roku. Jego grób znajduje się w centralnym punkcie cmentarza. 40 lat później, obok gen. Andersa spoczęła jego żona – aktorka i działaczka polonijna – Irena Anders, która zmarła 29 listopada 2010 roku w Londynie.

Do tej pory cmentarz kilkakrotnie przechodził renowację. Pierwsza, dokonana dzięki staraniom polskiej emigracji, miała miejsce w 1962 roku. Kolejna miała miejsce w 2004 roku, gdy nekropolię wzięła pod opiekę polska Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Wykonano wiele gruntownych prac remontowych, konserwatorskich i porządkowych, m.in. renowację płaskorzeźb zdobiących cmentarz i placu centralnego nekropolii, odnowienie płyt nagrobnych gen. Andersa i generała Bronisława Bolesława Ducha. Wtedy też zmodernizowano system odprowadzania wody. Istotne prace miały również miejsce w 2013 roku – odnowiono i wyczyszczono wszystkie mogiły poległych żołnierzy, krzyże a także uporządkowano cmentarną zieleń.

W 2014 roku w pobliżu nekropolii powstało Muzeum Pamięci 2. Korpusu Polskiego.

Cmentarz na Monte Cassino jest jednym z czterech polskich cmentarzy wojennych we Włoszech. Ponad 1440 uczestników walk o Bolonię pochowano na cmentarzu w San Lazzaro di Savena. Na cmentarzu w Casamassima w prowincji Bari w Apulii na południu pochowanych jest 431 polskich żołnierzy. Polski cmentarz wojenny znajduje się też w Loreto, niedaleko słynnego sanktuarium. Są tam groby 1100 żołnierzy, którzy zginęli w walkach w rejonie Adriatyku.

PAP/RIRM

drukuj