Przedstawiciele Stolicy Apostolskiej w Polsce
Polska była jednym z pierwszych dziesięciu państw Europy, z którymi
Stolica Apostolska nawiązała pełne, stałe stosunki dyplomatyczne. Nuncjatura
Apostolska w naszym kraju była jednym z ważniejszych przedstawicielstw
dyplomatycznych Watykanu, w którym pracowało wiele wybitnych osobistości, w tym
przyszłych Papieży. Również na obecnym etapie dziejów staje się ona placówką o
niezwykle istotnym znaczeniu, o czym świadczy fakt, że do kierowania nią Ojciec
Święty wyznaczył jednego z najwybitniejszych watykańskich dyplomatów w osobie
księdza arcybiskupa Celestina Migliorego, byłego stałego obserwatora Stolicy
Apostolskiej przy ONZ, który właśnie rozpoczął posługę w naszej Ojczyźnie jako
nuncjusz apostolski.
Służba dyplomatyczna Stolicy Apostolskiej jest najstarszą tego typu służbą na
świecie. Z kolei kontakt z Watykanem jest najdłużej trwającą relacją
dyplomatyczną Polski. Już bowiem od drugiej połowy XVI wieku Następca św. Piotra
miał w Polsce stałe, rezydencjalne przedstawicielstwo, czyli nuncjaturę, na
której czele stał legat papieski, nazywany nuncjuszem apostolskim. Pełnił on i
pełni obecnie funkcję stałego reprezentanta Ojca Świętego przy władzach danego
państwa i w stosunkach z Konferencją Episkopatu danego państwa.
Pierwsi dyplomaci watykańscy w Polsce
Już w 1459 roku jako delegat Stolicy Apostolskiej przybył do Krakowa ks. abp
Hieronymus Landus (?-1497). Arcybiskup Krety i późniejszy łaciński patriarcha
Konstantynopola wysłany został przez Papieża Piusa II (1458-1464) przede
wszystkim w celu przekonania króla Kazimierza Jagiellończyka (1427-1492) do
zakończenia wojny z Krzyżakami i podjęcia wojny z Turkami. Choć w świetle
wspomnianej definicji nie można jeszcze uznać go za nuncjusza, praktycznie to on
dał początek polskiej nuncjaturze. Niektórzy pierwszego nuncjusza apostolskiego
w Polsce widzą w osobie pochodzącego z Vincenzy ks. abp. Zaccariego Ferreriego
(ok. 1479-1524), który przybył do Polski w styczniu 1520 roku. Wysłany przez
Papieża Leona X (1513-1521) na prośbę króla Zygmunta I Starego (1467-1548), miał
na miejscu zbadać dowody świętości królewicza Kazimierza Jagiellończyka
(1458-1484). W ciągu następnych ponad 30 lat do Polski przybywało kilku legatów
papieskich, którzy krócej lub dłużej działali tu jako przedstawiciele
dyplomatyczni Stolicy Apostolskiej. Jednak pierwszym stałym nuncjuszem
apostolskim w Polsce był ks. bp Luigi Lippomano (1500-1559), mianowany 13
stycznia 1555 roku przez Papieża Juliusza III (1550-1555), a wysłany do Polski
przez Papieża Pawła IV (1555-1559).
Dzieje Nuncjatury Apostolskiej w Polsce zapoczątkowane w 1555 roku kończą się w
ostatnich latach XVIII w. wraz z rozbiorami i zniknięciem naszej Ojczyzny z mapy
świata. W ciągu tego czasu w Polsce było w sumie 53 nuncjuszy apostolskich, w
tym legat a latere ks. kard. Enrico Caetani (1550-1599), a ostatnim – w latach
1794-1797 – był urodzony w Mediolanie ks. abp Lorenzo Litta (1756-1820),
późniejszy kardynał.
"Szkoła" przyszłych Papieży
Na kolejnego nuncjusza przyszło czekać ponad 120 lat. Jeszcze przed odzyskaniem
przez Polskę niepodległości, w kwietniu 1918 roku, Papież Benedykt XV
(1914-1922) ustanowił wizytatorem apostolskim Polski i Litwy ks. prałata
Achillego Rattiego (1857-1939), którego 3 lipca 1919 roku mianował nuncjuszem
apostolskim "przy rządzie polskim", podnosząc do godności arcybiskupa. W
sierpniu 1920 roku, w przekonaniu, że w najbliższym czasie Warszawa skapituluje
pod naporem Armii Czerwonej, stolicę opuścili wszyscy dyplomaci z wyjątkiem
jednego. Był nim nuncjusz apostolski. Z Warszawy wyjechał 4 czerwca 1921 roku,
by wrócić do Rzymu. Jednak miesiąc później, 13 lipca 1921 roku, Benedykt XV
uczynił go arcybiskupem Mediolanu, mianując jednocześnie kardynałem. Niewiele
ponad pół roku później powrócił do Wiecznego Miasta na konklawe, które 6 czerwca
1922 roku wybrało go na Następcę św. Piotra.
Swego rodzaju ciekawostką jest fakt, że pierwszym nuncjuszem apostolskim w
niepodległej Polsce został późniejszy Papież Pius IX (1922-1939), któremu sakry
biskupiej 28 października 1919 roku w stołecznej katedrze św. Jana udzielił ks.
kard. Aleksander Kakowski (1862-1938), arcybiskup warszawski. Nie był on jednak
pierwszym papieskim dyplomatą rezydującym w Polsce, którego następnie wybrano na
Stolicę Piotrową.
30 stycznia 1592 roku Następcą św. Piotra został ks. kard. Ippolito Aldobrandini
(1535-1605), nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1588-1589, który przyjął imię
Klemens VII (1592-1605). Niespełna sto lat później, 12 lipca 1691 roku, jako
Papież Innocenty XII (1691-1700) na Stolicy Piotrowej zasiadł ks. kard. Antonio
Pignatelli (1615-1700), który jako nuncjusz apostolski przebywał w naszej
Ojczyźnie w latach 1660-1668.
Zmagania XX wieku
W okresie międzywojennym w Polsce było trzech nuncjuszy. Następcami ksiedza
arcybiskupa Achillego Rattiego byli kolejno: w latach 1921-1926 ks. abp Lorenzo
Lauri (1864-1941); w latach 1928-1936 ks. abp Francesco Marmaggi (1870-1949); w
latach 1936-1939 ks. abp Filippo Cortesi (1936-1939). Po zakończeniu II wojny
światowej ks. abp Filippo Cortesi nie mógł powrócić do Polski, gdyż 12 września
1945 roku rząd komunistyczny zerwał konkordat między Polską a Watykanem.
Sytuacja ta spowodowała, że Papież Pius XII (1939–1958) udzielił specjalnych
pełnomocnictw przysługujących dotąd nuncjuszom, Prymasom Polski: ks. kard.
Augustowi Hlondowi (1881-1948), a potem ks. kard. Stefanowi Wyszyńskiemu
(1901-1981).
Pierwsze oficjalne kontakty między Stolicą Apostolską a ówczesnym rządem PRL
nawiązano dopiero w 1971 roku. W lipcu 1974 roku powołano tzw. Zespół ds.
Stałych Kontaktów Roboczych między PRL a Stolicą Apostolską. Jego szefem ze
strony watykańskiej został rezydujący w Rzymie ks. abp Luigi Poggi (1917-2010).
Sytuacja taka trwała 20 lat. Dopiero 17 lipca 1989 roku Stolica Apostolska i
Polska przywróciły stosunki dyplomatyczne na szczeblu Nuncjatury Apostolskiej i
ambasady. 26 sierpnia 1989 roku pierwszym po II wojnie światowej nuncjuszem
apostolskim w Polsce został mianowany ks. prałat Józef Kowalczyk, który sakrę
biskupią przyjął 20 października 1989 roku w Rzymie z rąk Jana Pawła II.
Pochodzący z włoskiego Piemontu 58-letni ks. abp Celestino Migliore jest
zaledwie piątym w ciągu ostatnich stu lat nuncjuszem apostolskim w Polsce, a
zarazem pierwszym mianowanym w nowym stuleciu.
Sebastian Karczewski