fot. PAP/Marcin Obara

Warszawa: upamiętniono zdobycie PAST-y przez powstańców w 1944 r.

Złożeniem wieńców przez przedstawicieli władz i kombatantów uczczono 75. rocznicę zdobycia gmachu stołecznej Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej. Biało-czerwona flaga zatknięta na szczycie PAST-y była symbolem męstwa i odwagi powstańców – zaznaczył premier Mateusz Morawiecki.

„63 dni Powstania Warszawskiego to czas heroicznej walki o każdy dom i każdą ulicę miasta. Dziś po 75 latach wspominamy jeden z największych sukcesów bojowych zrywu 1944 r. – zdobycie budynku Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, górującego nad Warszawą gmachu PAST-y, gdzie znajdował się główny węzeł łączności Generalnej Guberni (…) Szturm na gmach PAST-y rozpoczął się już 1 sierpnia. Budynek obsadzony załogą ponad 150 doborowych niemieckich żołnierzy, umocniony bunkrami wydawał się twierdzą nie do zdobycia. Kolejne próby jego przejęcia okupiono wielkimi stratami Batalionu Kiliński i wspierających go żołnierzy” – napisał w liście do uczestników wtorkowej uroczyści premier Mateusz Morawiecki.

20 sierpnia na szczycie PAST-y zatknięto jednak biało-czerwoną flagę.

„Stała się ona symbolem męstwa i odwagi powstańców oblegających gmach przez blisko trzy tygodnie. Przynosiła walczącym i ludności cywilnej miasta nadzieję na ostateczne zwycięstwo. Bohaterowie naszej wolności, szanowni powstańcy. W tę szczególną rocznicę, w imieniu rządu RP mam zaszczyt i honor złożyć państwu wyrazy wdzięczności i najwyższego szacunku. Przez 63 dni Powstania stając do nierównego boju pokazaliście światu czym dla Polaków jest walka o wolność i elementarne wartości. Dziękuję także za to, że nie zakończyliście służby gdy nastał czas pokoju. Historię Powstania nieśliście jak pochodnię także w trudnych powojennych czasach dając świadectwo wolności” – podkreślił premier.

Hanna Stadnik, wiceprezes Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, która zabrała głos w imieniu prezesa Zarządu Leszka Żukowskiego przypomniała, że w 1944 r. budynek PAST-y stanowił centralę telefoniczną łączącą całą Europę, w tym Berlin z frontem wschodnim i był silnie obsadzony przez wroga.

„Po atakach 3, 4, 5, 9, 19 i 20 sierpnia i ofiarach 38 poległych i 63 rannych, w tym z Batalionu Kiliński 32 poległych i 49 rannych, PAST-a została zdobyta. Na szczycie zawisła biało-czerwona flaga (…) bardzo to podniosło na duchu nie tylko powstańców, ale też mieszkańców (…) 29 sierpnia 1997 r. Sejm postanowił, by budynek PAST-y służył kombatantom Armii Krajowej, a 9 listopada 2000 r. premier Jerzy Buzek przekazał symboliczne klucze do gmachu specjalnie powołanej przez Zarząd Światowego Związku Żołnierzy AK Fundacji Polskiego Państwa Podziemnego” – mówiła.

Dowódca 2. kompanii Batalionu Kiliński Stanisław Brzosko ps. Socha przyznał, że jego pierwszym wrażeniem po zdobyciu PAST-y była ulga.

„Nareszcie pozbyłem się zmory, która co noc wymagała wysyłania ludzi na akcje, właściwie pozbawione szans, ponieważ wejście do budynku jak widać jest jedno. Była także barykada, udało się ją raz odsunąć, ale z środka Niemcy plunęli takim ogniem, że nosa nie można było wytknąć. Dopiero w zasadzie 19 sierpnia po południu odbyła się generalna odprawa u wówczas jeszcze rtm. Henryka Leliwy-Roycewicza, który został obarczony osobistą odpowiedzialnością za zdobycie PAST-y. Na tej odprawie zostały starannie rozpracowane zadania i uzyskane zgody na podpalenie budynków. Mieliśmy to szczęście, że wśród nas był zawodowy strażak, który przygotował mieszankę palną i zorganizował oblanie PAST-y przez motopompę i umożliwienie zdobycia budynku. Ponadto zaangażowano saperów i minerki do wysadzenia otworów w południowej ścianie” – wspominał.

Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk przytoczył słowa „jednego z ojców naszej niepodległości” marszałka Józefa Piłsudskiego.

 „Powiedział on, wychowując to pokolenie, które poszło w bój 75 lat temu, że polskiego instynktu wolności nie można zabijać i zabić się nie da. Wierność słowu niepodległość pokazali najpiękniej powstańcy warszawscy (…) oni wierzyli po pięciu latach trwającej okupacji w to wielkie przesłanie marszałka, iż być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo. I choć zwyciężeni w 1939 r., choć okupowani przez Niemców i Sowietów, żołnierze Polskiego Państwa Podziemnego nie ulegli. Wyrazem tej nieuległości było też Powstanie Warszawskie, a przykładem victorii w tym Powstaniu było wydarzenie, którego 75. rocznicę czcimy dziś – zdobycie PAST-y” – mówił.

„Zdobycia gmachu nie należy rozpatrywać tylko w kategoriach militarnych. Było ono też szczególnie ważne w wymiarze symbolicznym. Bo na tym jednym z największych w ówczesnej Warszawie budynków zawisła biało-czerwona flaga. To taki sam symbol jak biało-czerwona flaga na ruinach klasztoru pod Monte Cassino. Bo PAST-a i jej zdobycie to takie nasze warszawskie Monte Cassino. Ta biało-czerwona flaga dawała siłę – powstańcom, ludności cywilnej, pokazywała, że polskiego instynktu wolności nie można zabijać i zabić się nigdy nie da. Ta biało-czerwona flaga powiewa nad PAST-ą do chwili obecnej” – zaznaczył Jan Józef Kasprzyk. Podkreślił, że to miejsce obecnie jest kuźnią kadr niepodległej Polski.

„Bo tu przychodzą młodzi ludzie, by spotykać się z weteranami walk o niepodległość, otrzymują lekcję historii, wskazówki jak żyć i służyć niepodległej Rzeczpospolitej. Tu bije puls i tętno niepodległej, patriotycznej Warszawy” – mówił.

Na zakończenie przedstawiciele władz państwowych m.in. prezydenta i premiera oraz samorządowych, instytucji państwowych i kombatantów złożyli wieńce i kwiaty przed znajdującą się na budynku tablicą upamiętniającą zdobycie PAST-y.

Od początku Powstania Warszawskiego żołnierze Armii Krajowej podejmowali próby zdobycia gmachu PAST-y, obsadzonego przez niemieckich snajperów. PAST-a była przed wojną drugim po Prudentialu najwyższym budynkiem w Warszawie. Aby pokonać niemiecką załogę, powstańcy podpalali budynek za pomocą miotaczy ognia zrobionych ze strażackich motopomp. Ostatecznie gmach zdobyto 20 sierpnia 1944 r.

Poza zdobyciem PAST-y batalion „Kiliński” wsławił się także zdobyciem Prudentialu i Poczty Głównej. W czasie Powstania oddział po napływie ochotników osiągnął stan ok. 2 tys. żołnierzy (w godzinie „W” batalion liczył ok. 900 żołnierzy; uzbrojonych było ok. 10 proc. z nich). Batalion „Kiliński” był niepokonany; do końca Powstania, do momentu kapitulacji, jego żołnierze utrzymali się na zdobytych pozycjach.

PAP/RIRM


[GALERIA] Uroczystości 75. rocznicy zdobycia gmachu PAST-y przez powstańców warszawskich – fot. PAP/Marcin Obara

drukuj