Pierwsze od niemal 30 lat całkowite zaćmienie Słońca będzie dziś widoczne w kontynentalnej Europie

Po raz pierwszy od 1999 roku w kontynentalnej Europie będzie dziś można zobaczyć całkowite zaćmienie Słońca. Zjawisko będzie najlepiej widoczne w Islandii i północnej Hiszpanii. Częściowe zaćmienie wystąpi m.in. w większej części Europy, w tym w Polsce.

Pas zaćmienia całkowitego rozpocznie się na półwyspie Tajmyr na północy Rosji. Potem przebiegnie Ocean Arktyczny i Grenlandię, aż trafi na Islandię. Następnie przebiegnie przez Atlantyk, Hiszpanię, skrawek Portugalii i zakończy na Morzu Śródziemnym na turystycznych wyspach, takich jak Ibiza czy Majorka. Najdłużej faza całkowita będzie widoczna na Islandii, przy klifach Latrabjar (2 minuty i 13 sekund).

Częściowe zaćmienie będzie widoczne m.in. w większej części Europy, w tym w Polsce, a także w północno-zachodniej Afryce, północno-wschodnich rejonach Ameryki Północnej.

Hiszpania i Islandia już od ubiegłego roku przygotowywały się na dużą na liczbę turystów, chcących obejrzeć całkowite zaćmienie Słońca. Hiszpańskie władze regionalne i lokalne przygotowały ponad 400 oficjalnych lub rekomendowanych punktów obserwacyjnych.

W Polsce zobaczymy głębokie zaćmienie częściowe. Rozpocznie się przed zachodem Słońca, ale jego koniec nastąpi już po jego zejściu za horyzont. Najkorzystniejsze warunki do obserwacji będą w zachodniej i północnej części kraju. Maksymalna faza wyniesie 88 proc. w Kotlinie Kłodzkiej. Najmniej efektownie będzie w Bieszczadach, gdzie przed zachodem obserwatorzy zobaczą 42 proc. zasłoniętej tarczy słonecznej.

W zależności od miejsca zaćmienie rozpocznie się pomiędzy ok. godz. 19.10 a ok. 19.20. Słońce zajdzie pomiędzy ok. godz. 20.00 (w Rzeszowie) a ok. 20.30 (w Szczecinie).

Momenty zaćmienia dla wybranych miast, podane według „Almanachu astronomicznego na rok 2026”, wydanego przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne (podane są kolejno: początek, faza maksymalna, zachód Słońca): Białystok – 19.13, brak maksimum, 20.01; Gdańsk – 19.11, 20.05, 20.23; Kraków – 19.18, brak maksimum, 20.04; Łódź – 19.16, 20.08, 20.12; Poznań – 19.15, 20.10, 20.24; Szczecin – 19.14, 20.08, 20.26; Warszawa – 19.15, 20.07, 20.07; Wrocław – 19.17, 20.12, 20.19.

Fazy maksimum (jeśli wartość podano w nawiasie, oznacza to, że nastąpi ona już po zachodzie Słońca): Białystok – (0,792), Gdańsk – 0,855, Kraków – (0,711), Łódź (0,866), Poznań – 0,867, Szczecin – 0,867, Warszawa – 0,861, Wrocław – 0,874.

Zaćmienia nie możemy oglądać gołym okiem, pomimo zakrycia części tarczy słonecznej przez Księżyc,

„Jeżeli choć niewielki fragment tarczy słonecznej pozostaje widoczny, musimy korzystać z odpowiednich filtrów. Patrzenie na Słońce bez zabezpieczenia może prowadzić do trwałego uszkodzenia siatkówki. To tak, jakbyśmy za pomocą lupy skupiali światło dokładnie na własnym oku. Skutki mogą być nieodwracalne” – podkreślił dr inż. Paweł Janowski, popularyzator nauki z Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, cytowany w informacji przesłanej przez uczelnię.

Jak dodał, bezpiecznym rozwiązaniem są certyfikowane okulary do obserwacji zaćmień, wyposażone w filtry spełniające normę ISO 12312-2, przepuszczające jedynie niewielki ułamek światła słonecznego.

Do obserwacji zaćmienia nie potrzeba jednak drogiego sprzętu. W ocenie badacza najprostszym rozwiązaniem są specjalne okulary astronomiczne. Wystarczą również lornetki lub teleskopy wyposażone w odpowiednie filtry słoneczne.

Jest jeszcze jedna metoda – projekcyjna.

„Nie musimy nawet patrzeć bezpośrednio na Słońce. Możemy rzutować obraz Słońca na kartkę papieru i obserwować zmieniający się kształt tarczy” – wyjaśnił Janowski.

Naturalny projektor tworzą również przerwy między liśćmi drzew. Jak mówił ekspert, podczas częściowego zaćmienia na chodnikach czy ścianach pojawiają się setki małych sierpów, będących obrazami przysłoniętego Słońca.

„Należy natomiast unikać sposobów obserwacji, które przez lata obrosły mitami. Płyty CD, przydymione szkło, okulary przeciwsłoneczne czy klisze fotograficzne nie zapewniają wystarczającej ochrony. To metody, które mogą dawać złudne poczucie bezpieczeństwa. Oko nie odczuwa bólu podczas uszkadzania siatkówki, dlatego ryzyko jest szczególnie duże” – zaznaczył ekspert.

Zainteresowani będą mogli też skorzystać z transmisji internetowych na różnych platformach społecznościowych – zarówno z Polski, jak i z rejonów zaćmienia całkowitego.

Kolejne całkowite zaćmienie Słońca, widoczne m.in. w południowej części Hiszpanii, a także w Afryce Północnej, Arabii Saudyjskiej i Jemenie, będzie można obserwować 2 sierpnia 2027 roku. Wtedy jego najdłuższa część potrwa aż 6 minut i 23 sekundy.

PAP