Otwarcie wystawy IPN „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” w szkockim parlamencie

W piątek w siedzibie Parlamentu Szkockiego w Edynburgu zaprezentowana została wystawa Instytutu Pamięci Narodowej pt. „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”. Ekspozycja opowiada o dramatycznej drodze polskich żołnierzy i cywilów, którzy po opuszczeniu sowieckiej niewoli wraz z Armią gen. Władysława Andersa przebyli tysiące kilometrów przez Azję i Bliski Wschód, by ostatecznie stanąć do walki o wolność Europy.

Na początku wydarzenia Podsekretarz Stanu w KPRP Agnieszka Jędrzak odczytała list Prezydenta RP Karola Nawrockiego, w którym zwrócił uwagę na wielowiekowe związki polsko-szkockie oraz szczególną rolę, jaką Szkocja odegrała w losach Polaków podczas II wojny światowej.

„Polacy, którzy trafili do Szkocji w latach II wojny światowej, poczuli, że choć los rzucił ich daleko od Ojczyzny, to tutaj dana im jest namiastka domu. W Szkocji utworzono I Korpus Polskich Sił Zbrojnych, którego żołnierzy rozmieszczono w Douglas, Crawford i Biggar. […] Polskim żołnierzom powierzono budowę fortyfikacji na szkockim wybrzeżu oraz jego patrolowanie i obronę przed spodziewaną niemiecką inwazją. W Broughton,
a potem w Dunfermline mieścił się ośrodek szkolenia załóg pociągów pancernych; w skład tych załóg przez kilka miesięcy wchodzili wyłącznie Polacy. W Barony Castle działała polska szkoła wojskowa” – wskazał szef państwa polskiego.

Podczas otwarcia wystawy IPN odczytałam list Pana Prezydenta @NawrockiKn do uczestników wydarzenia:

„Poland’s “odyssey of freedom” … deserves to be permanently commemorated and shown to the world.”

… a formalnego otwarcia dokonał Pan Prezes Karol Polejowski. https://t.co/UdI1eO1n5t pic.twitter.com/aYXzhRsXfL

— Agnieszka Jędrzak (@ajedrzak) March 13, 2026

Prezydent RP podkreślił także wdzięczność Polaków za życzliwość i wsparcie, jakiego w czasie II wojny światowej udzielili im mieszkańcy Szkocji, przypominając, że dla wielu polskich żołnierzy kraj ten stał się po wojnie miejscem życia.

Zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski przypomniał okoliczności powstania „szlaków nadziei” – dróg, którymi po klęsce września 1939 r. podążali polscy żołnierze i cywile, by kontynuować walkę o wolność u boku aliantów. Podkreślił także szczególne znaczenie prezentowanej wystawy, ukazującej losy Polaków rozproszonych przez wojnę na wielu kontynentach.

– Obecność wystawy „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” opowiadającej o losach polskich żołnierzy oraz cywilów w czasie II wojny światowej, którym przyświecała idea przywrócenia wolności światu zniewolonemu przez niemiecką III Rzeszę i jej sojuszników, ma szczególne znaczenie w Parlamencie Szkockim. Podczas działań wojennych Szkocja stała się dla nas drugim domem i miejscem, z którego wyruszały do walki polskie jednostki wojskowe – zaznaczył.

Wystawa przypomina jeden z najważniejszych rozdziałów historii II wojny światowej – losy Polaków deportowanych w głąb Związku Sowieckiego oraz ich drogę ku wolności, która prowadziła przez Persję, Bliski Wschód i Włochy, aż po zwycięską bitwę o Monte Cassino. Ekspozycja ukazuje zarówno wysiłek militarny żołnierzy 2. Korpusu Polskiego, jak i doświadczenia tysięcy cywilów – kobiet, dzieci i osób starszych – którzy wraz z armią przeszli „szlak nadziei”.

– Wystawa od 2022 roku odwiedziła prawie wszystkie kontynenty od Kazachstanu i Uzbekistanu, przez Kaukaz, Palestynę, Afrykę Północną i Włochy oraz Wielką Brytanię, Francję, Belgię i Holandię, a także śladami polskiej ludności cywilnej od Republiki Południowej Afryki i Zimbabwe po Stany Zjednoczone, Kanadę, Meksyk i Argentynę. Już ponad milion osób zobaczyło ją na całym świecie – powiedział dr hab. Karol Polejowski.

Organizacja wydarzenia w Parlamencie Szkockim ma szczególny wymiar symboliczny. W przeddzień otwarcia wystawy, 12 marca, przypadła rocznica wstąpienia Polski do NATO. Historia wspólnej walki Polaków i Brytyjczyków podczas II wojny światowej przypomina jednak, że polsko-brytyjskie braterstwo broni ma znacznie dłuższą tradycję. Przypominają o tym dzieje ORP „Piorun”, służba polskich marynarzy w szkockich portach oraz obecność oddziałów 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka, które w latach wojny współdziałały z siłami alianckimi na Wyspach Brytyjskich. Wspólne doświadczenia walki o wolność Europy stanowią ważny fundament dzisiejszego partnerstwa w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego.

W wernisażu wystawy udział wzięli poseł do szkockiego parlamentu Annie Wells, zastępca lorda Provosta miasta Edynburg Lezley Marion Cameron, Konsul Generalny RP w Edynburgu dr Mirosław Sycz oraz przedstawiciele władz, środowisk dyplomatycznych, historyków oraz reprezentantów polskiej i szkockiej społeczności. Ekspozycja IPN w Parlamencie Szkockim jest nie tylko przypomnieniem dramatycznych losów Polaków w czasie II wojny światowej, lecz także świadectwem trwałych więzi łączących Polskę i Wielką Brytanię.

Wystawę „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności” można oglądać od 14 marca 2026 r. do 4 kwietnia 2026 r. w Clydebank Town Hall (5 Hall Street, Clydebank G81 1UB).

IPN