Sianko i słoma – nieodłączny element polskiej tradycji wigilijnej

Obchodzona dziś Wigilia Bożego Narodzenia ma głębokie korzenie w polskiej tradycji. Jednym z jej nieodłącznych elementów jest pojawiające się w domach sianko i słoma.

Wykładanie sianka pod obrusem na wigilijnym stole ma obecnie inne znaczenie niż miało dla naszych przodków. W chrześcijańskiej symbolice nawiązuje do siana w żłobie, w którym Maryja położyła nowonarodzonego Chrystusa. Kiedyś sianko symbolizowało jasełka, a słoma umożliwiała duchom przodków podejść do stołu i skosztować wieczerzy.

Elżbieta Osińska-Kassa, dyrektor Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, mówiła, że słomę rozrzucano po podłodze, stawiano też snopy w czterech kątach izby.

– Wszystko to miało zagwarantować powodzenie i urodzaj w przyszłym roku. Gałązkami dekorowano obrazy, stawiano je na parapetach jako symbol życia. W Wigilię od rana gospodynie krzątały się po domu, ponieważ wszystkie przygotowania, łącznie z ubieraniem podłaźniczki*, odbywały się kiedyś właśnie w ten szczególny dzień – wyjaśniła.

Wieczerze wigilijne na polskiej wsi były – jak podkreśliła etnograf – raczej biedne. Na stół trafiało to, co wyrosło lub zostało wyhodowane w danym gospodarstwie.

– Oczywiście były to potrawy postne. Ryby, które teraz kojarzą się nam z Wigilią, nie gościły tak często na stołach, szczególnie na stołach chłopskich, ponieważ ryba była daniem drogim. Głównie były to grzyby, kapusta z grzybami, chleb, czasami specjalnie pieczony na Wigilię, bo na co dzień jadano podpłomyki – przypomniała Elżbieta Osińska-Kassa.

Zanim zasiadło się do wigilijnej wieczerzy dmuchano na krzesła i ławy, mówiąc: „Posuń się, duszyczko”. W ten dzień bowiem chaty odwiedzały dusze przodków. Zostawiano także otwarte drzwi do sieni i otwierano wszystkie zamki, by przodkowie mogli uczestniczyć w świętowaniu z rodziną.

*podłaźniczka – ozdoba świąteczna, którą na ogół robiono z wierzchołka choinki odwróconego do góry nogami, który następnie zostawał przyozdabiany bibułą, cukierkami, jabłkami, orzechami i słomą. Taką ozdobę wieszano następnie nad stołem wigilijnym lub w kącie.

RIRM