Życie za życie

Wczoraj, w 66. rocznicę zbrodni na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez
nich Żydach z rodziny Szallów i Goldmanów, po raz pierwszy zaprezentowano
wystawę „Samarytanie z Markowej. Ulmowie – Polacy zamordowani przez Niemców za
pomoc Żydom” ilustrującą życie rodziny Ulmów. Wśród dokumentów zobaczyć można
też wybrane fotografie z ok. 800 zachowanych zdjęć autorstwa ojca rodziny –
Józefa, w tym też tę splamioną krwią w trakcie egzekucji. Wystawa została
przygotowana przy współpracy IPN, Centralnej Biblioteki Rolniczej, Narodowego
Centrum Kultury i Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w ramach projektu
„Życie za życie”.

Ekspozycja znajduje się w Centralnej Bibliotece Rolniczej w Warszawie. Jej
inauguracji towarzyszyła prapremiera filmu „Świat Józefa” w reż. Rafała
Wieczyńskiego. W uroczystościach wzięła udział 50-osobowa grupa z Markowej.
Wystawę otwierają zdjęcia ukazujące życie i losy rodziny Ulmów jeszcze sprzed II
wojny światowej. Okres okupacji zaznaczony został obwieszczeniami władz
niemieckich informującymi o karach za pomoc Żydom. Dokumentom towarzyszą
fotografie Żydów z Markowej, a także wpisy w parafialnej księdze zmarłych
potwierdzające tragiczną śmierć członków rodziny. Jest także dyplom o przyznaniu
Wiktorii i Józefowi tytułu „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”. – Myślę, że
wyjątkową część tej wystawy stanowi mapa Markowej, na której po raz pierwszy
przedstawiono miejsca, gdzie przed wojną mieszkali Żydzi, i polskie domy, w
których byli ukrywani podczas wojny — podkreślił Mateusz Szpytma z IPN,
prywatnie wnuk siostry Wiktorii. Jak dodał, bardzo cennym elementem ekspozycji
jest zdjęcie, które w czasie mordu znalazło się na podłodze domostwa Ulmów –
zostało ono naznaczone krwią zamordowanych, która do dziś pozostała na
fotografii.
24 marca 1944 r. Józef i Wiktoria Ulmowie zostali wraz z
siedmiorgiem dzieci zamordowani przez żandarmerię niemiecką za ratowanie życia
Żydom. U Ulmów schronienie znalazło ośmioro Żydów – Szallów i Goldmanów. W
wyniku donosu pod dom w Markowej zjechali żandarmi niemieccy i policjanci,
którzy najpierw zamordowali Żydów, a następnie Ulmów. Na końcu zginęły ich
dzieci. W 1995 r. Ulmowie w uznaniu bohaterskich zasług zostali zaliczeni do
grona „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”. Od siedmiu lat toczy się także ich
proces beatyfikacyjny. W czasie II wojny światowej w Polsce pod okupacją
hitlerowską za ukrywanie Żydów groziła śmierć. Mimo wielkiego ryzyka, Polacy nie
odmawiali pomocy. Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej dzięki temu
poświęceniu uratowanych zostało od 50 do 100 tys. Żydów. Los Ulmów podzieliło
ok. tysiąca Polaków, ale znamy nazwiska jedynie kilkuset z nich.

Marcin Austyn