Zdrowy sen

Bez snu człowiek nie mógłby żyć, jest on niezbędny do prawidłowego
przebiegu procesów psychicznych i fizycznych. Podczas snu m.in. uspokaja się
rytm serca, normuje ciśnienie, następuje odnowa tkanek.

Sen stanowi prawie jedną trzecią długości ludzkiego życia i mimo że odgrywa
on w życiu człowieka bardzo ważną rolę, to jednak przez długi czas
zainteresowanie nim w polskich kręgach naukowych było niewielkie. Zaczyna się to
jednak powoli zmieniać i naukowcy uświadamiają sobie, że problemy ze snem to
fakt społecznie istotny. Dlatego też pod koniec 1992 roku przy Klinice
Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie powstało Polskie Towarzystwo
Badań nad Snem, którego zadaniem jest m.in. badanie określające wpływ snu na
życie człowieka i pomoc w walce z bezsennością.

Sen, czyli stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, cyklicznie
pojawiający się i przemijający w rytmie dobowym, składa się z kilku faz, z
których najważniejsza to sen płytki, zwany paradoksalnym (tzw. faza REM), i sen
głęboki, "wolnofalowy" (NON REM). Całość snu to wystąpienie kilku cykli
składających się ze snu płytkiego i głębokiego. Szczególną właściwością snu
paradoksalnego jest występowanie w tej fazie marzeń sennych potocznie zwanych
snami. W czasie snu głębokiego człowiek leży nieruchomo, spokojnie, mięśnie są
rozluźnione. Natomiast w okresie snu REM, podczas marzeń sennych, następują
szybkie ruchy gałek ocznych. Według naukowców, wykorzystanie niektórych rejonów
mózgu jest znacznie większe podczas snu niż podczas czuwania.

Sen jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Gdy człowiek
śpi, uspokaja się jego rytm serca, oddech staje się równomierny i głębszy,
normuje się ciśnienie. Podczas snu wydzielany jest także w organizmie hormon
wzrostu, który powoduje nie tylko rośnięcie u dzieci i młodzieży, ale także
odnowę tkanek. Sen potrzebny jest także oczom, następuje wtedy przemiana
witaminy A w niezbędny do widzenia retinol. Podczas snu tlen lepiej dociera do
tkanek. Niedostateczna ilość snu powoduje obniżenie organizmu i większą
podatność na infekcje. Jest też jedną z przyczyn choroby niedokrwiennej serca, a
także zawałów czy depresji.

Dobowe zapotrzebowanie na sen jest cechą indywidualną, ale zależy również od
wieku. Zdaniem specjalistów, już jedna nieprzespana noc obniża sprawność
psychofizyczną człowieka. Można okresowo modyfikować ilość snu i niedosypiać np.
podczas przygotowywania się do egzaminów, ale taka sytuacja nie może trwać
długo, gdyż wtedy następuje tzw. zespół niedoboru snu. Osoba taka staje się
drażliwa, przygnębiona, spada jej aktywność i wydolność zarówno fizyczna, jak i
intelektualna.

Zdaniem naukowców, po 19 godzinach bez snu człowiek zachowuje się tak, jakby
miał we krwi 0,5 promila alkoholu. Według danych policji, ponad połowa kolizji
drogowych jest skutkiem niewyspania kierowców. Długotrwała deprywacja, tj.
pozbawienie snu np. na kilka dni, może prowadzić do stanów zbliżonych do
psychozy oraz stanów paranoidalnych.