Bezsenność – plaga XXI wieku

Sen jest czułym barometrem kondycji psychicznej człowieka. Bezsenność
jest pierwszym sygnałem, że żyje on zbyt szybko, zbyt nerwowo, nie przestrzega
podstawowych zasad higieny snu. Należy ona do jednych z najczęstszych problemów
zdrowotnych współczesnego społeczeństwa.

Bezsenność definiujemy jako problemy z zaśnięciem lub utrzymaniem snu przez
więcej niż trzy noce w ciągu tygodnia przez okres dłuższy niż miesiąc.
Zaburzenia snu muszą przy tym prowadzić do pogorszenia funkcjonowania w czasie
dnia. Na tak definiowaną bezsenność cierpi od 9 do 15 proc. mieszkańców krajów
rozwiniętych. Natomiast 15-20 proc. ludności skarży się na przemijające
zaburzenia snu o czasie trwania poniżej miesiąca.

Lekarze wyróżniają bezsenność: przygodną – trwającą kilka dni i występującą
np. podczas pracy zmianowej, szybkiego przekraczania stref czasowych, nagłego
stresu; krótkotrwałą – trwającą do trzech tygodni, może ona towarzyszyć chorobie
lub przewlekłemu stresowi; oraz długotrwałą – trwającą powyżej miesiąca.

Bezsenność może być objawem wielu schorzeń, np. chorób serca, płuc, choroby
wrzodowej. Zakłóceń snu należy upatrywać także np. w stresujących wydarzeniach
życiowych, przebywaniu wysoko w górach lub w fizjologicznym starzeniu.

Rozpoznanie bezsenności wymaga spełnienia kilku warunków, takich jak:
problemy z zaśnięciem czy też z utrzymaniem ciągłości snu albo jego zła jakość.
Problemy te występują przez co najmniej trzy dni w tygodniu przez miesiąc i
zakłócają właściwe funkcjonowanie społeczne lub zawodowe pacjenta.
Przyczyną zaburzeń snu mogą być problemy w pracy lub w rodzinie, nagła zmiana
stylu życia, niepokój i depresja. Również używki – alkohol, kofeina, papierosy
oraz część leków, także tych nasennych. Bezsenność mogą powodować niektóre
tabletki odchudzające, tabletki przeciwbólowe zawierające kofeinę, środki
przeciwko przeziębieniu zawierające pseudoefedrynę. Przyczyną zaburzeń snu mogą
być również choroby, np. obturacyjny bezdech senny, nadczynność tarczycy,
reumatyzm, przewlekłe bóle. Ponadto można ich upatrywać w często błahych
rzeczach: niewygodne łóżko, zbyt zimno albo gorąco w pomieszczeniu,
niedostateczna wilgotność, zbyt mało ruchu, również spanie w ciągu dnia
zmniejsza zapotrzebowanie na sen w nocy.

W przypadku problemów z zaśnięciem lub utrzymaniem snu należy zgłosić się do
lekarza rodzinnego, który powinien ocenić ogólny stan zdrowia pacjenta oraz
wykonać podstawowe badania laboratoryjne. Po wykluczeniu podłoża somatycznego
bezsenności pacjent powinien zostać skierowany do rejonowej poradni zdrowia
psychicznego w celu wykluczenia zaburzeń psychicznych, np. depresji.

Porada w ośrodku medycyny snu powinna zostać rozważona dopiero po wykluczeniu
podłoża somatycznego bezsenności, uzależnień oraz zaburzeń psychicznych.
Diagnostyka bezsenności opiera się na zebraniu dokładnego wywiadu dotyczącego
nawyków związanych ze snem oraz ilości i jakości snu. W niektórych przypadkach
lekarz może zaproponować prowadzenie tzw. dzienniczków snu, które pomagają
ocenić stopień bezsenności.

Wśród metod leczenia zaakceptowanych przez Polskie Towarzystwo Badań nad Snem
znalazły się: techniki terapii poznawczo-behawioralnej, np. zasady higieny snu,
kontrola bodźców; oraz metody farmakologiczne – krótkotrwałe: stosowanie leków
nasennych, leków antydepresyjnych z działaniem nasennym.

Specjaliści alarmują, że większość osób cierpiących z powodu bezsenności nie
zgłasza swoich problemów lekarzom lub "leczy się" na własną rękę – środkami o
niepotwierdzonej skuteczności i alkoholem, a to może prowadzić do różnych
uzależnień. Specjaliści wiedzą, jak walczyć z bezsennością. Zaczynają od
przeprowadzenia dokładnego wywiadu, bo warunkiem wyleczenia z bezsenności jest
poznanie jej przyczyny. Leczenie zawsze powinno rozpoczynać się od metod
pozalekowych. Najlepsze efekty daje zmiana trybu życia pacjenta. Leki nasenne są
ostatecznością, bo – jak mówią lekarze – nie leczą bezsenności, lecz tylko
łagodzą jej objawy. Ważne jest też to, że nie powinny być stosowane dłużej niż
cztery-sześć tygodni.

Próbą rozwiązania problemu związanego z ciężką, stresującą pracą może być
odpowiedni wypoczynek poza godzinami pracy, np. rodzinne spacery, wspólne
wycieczki rowerowe, praca w ogrodzie. Specjaliści radzą także, aby przed spaniem
wywietrzyć sypialnię i nie używać jej jako miejsca do pracy, jedzenia lub
oglądania telewizji.