„Wolność zrodziła się w Polsce” – międzynarodowa konferencja naukowa IPN w 45. rocznicę powstania „Solidarności”

Instytut Pamięci Narodowej organizuje dniach 9-10 września 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107) międzynarodową konferencję naukową „Wolność zrodziła się w Polsce. »Solidarność« a rozwój sytuacji politycznej w Europie Środkowo-Wschodniej w latach osiemdziesiątych XX”. Każdego dnia konferencja rozpoczyna się o godz. 9.00. Wydarzenie zostało objęte patronatem honorowym Prezydenta RP. Patronat medialny nad wydarzeniem objęły Radio Maryja i TV Trwam.

Konferencja organizowana jest w ramach Centralnego Projektu Badawczego BBH:  IPN  „Solidarność” i opór społeczny 1956–1989″. Języki konferencji: angielski, polski. Organizator zapewnia symultaniczne tłumaczenie w języku polskim i angielskim.

W ramach konferencji poruszone zostaną zagadnienia dotyczące następujących obszarów tematycznych:

• narodziny „Solidarności” a opozycja i opór społeczny w Europie Środowo-Wschodniej w latach 1980–1989;
• niezależne inicjatywy społeczne i polityczne w Europie Środkowo-Wschodniej inspirowane „Solidarnością” (myśl polityczna, niezależny ruch wydawniczy, formy aktywności, podobieństwa i różnice w działalności opozycji w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej etc.);
• kontakty opozycji solidarnościowej w Polsce z opozycją w krajach Europy Środkowo-Wschodniej;
• zagraniczne podróże przedstawicieli „Solidarności” w latach 80. służące nagłośnieniu sytuacji politycznej w Polsce oraz ich efekty;
• reakcje państw tzw. bloku wschodniego wobec narodzin i działalności NSZZ „Solidarność”;
• represje komunistycznych służb specjalnych oraz administracji państwowej (wymiar sprawiedliwości etc.) wobec osób i środowisk wyrażających poparcie dla „Solidarności”;
• współpraca służb specjalnych w zwalczaniu skutków solidarnościowej rewolucji;
• reżimowa propaganda krajów bloku wschodniego wobec powstania i rozwoju „Solidarności”;
• rok 1989 jako pokojowy demontaż systemu politycznego w Polsce oraz początek zmian w innych krajach Europy Środowo-Wschodniej;
• modele przechodzenia od dyktatur monopartyjnych do demokracji parlamentarnych w poszczególnych krajach tzw. bloku wschodniego;
• współczesna pamięć o „Solidarności” w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Patronat medialny nad wydarzeniem objęły Radio Maryja i TV Trwam.

Plakat Międzynarodowa konferencja naukowa IPN w 45. rocznicę powstania „Solidarności”– Warszawa, 9–10 września 2025

---

W 2025 r. przypada 45. rocznica narodzin NSZZ „Solidarność”, organizacji związkowej, która odegrała decydującą rolę w procesie wychodzenia Polski i całej Europy Środkowo-Wschodniej z komunizmu. Mieszkańcy krajów, które na skutek podziałów jałtańskich znalazły się w strefie sowieckich wpływów, starali się wyrwać z tego jarzma, organizując różne formy oporu i sprzeciwu wobec systemu.

Polacy wielokrotnie przeciwstawiali się komunizmowi. Protesty z lat 1956, 1968, 1970 i 1976 nie przynosiły jednak rezultatu, poza taktycznymi ustępstwami kolejnych liderów PZPR. Opór społeczeństwa sprawił jednak, że w Polsce jako jedynym kraju bloku sowieckiego nie udało się skolektywizować rolnictwa, a Kościół katolicki zachował niezależność. W połowie lat siedemdziesiątych narastał kryzys gospodarczy, braki podstawowych produktów powoli stawały się codziennością. Podjęta na przełomie 1975 i 1976 r. akcja zmiany konstytucji doprowadziła do ożywienia środowisk opozycyjnych.

Narodziny „Solidarności” w sierpniu 1980 r. były przełomowym momentem w najnowszej historii Polski. Na te chwile narodowego zrywu Polacy czekali od momentu zakończenia II wojny światowej. „Solidarność” była nie tylko nadzieją na poprawę bytu ekonomicznego. Rozbudziła uśpione przez lata dążenie do wolności, poczucie godności, przywróciła elementy chrześcijańskie do życia publicznego, przyniosła odnowienie moralne.

Ruch ten zainspirował również mieszkańców innych państw Europy Środkowo-Wschodniej do podjęcia sprzeciwu i w konsekwencji doprowadził do upadku systemu. W czasie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” we wrześniu 1981 r., uchwalony został jeden z kluczowych dokumentów – „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej”. Było ono symbolicznym gestem solidarności, otwarciem się na inne narody znajdujące się pod dominacją ZSRS i zapowiedzią wspólnej drogi do wolności.

To właśnie „Solidarność” uruchomiła w 1980 r. proces największego pokojowego przewrotu po II wojnie światowej, który doprowadził do upadku symbolu podziału Europy – Muru Berlińskiego. Jesień Narodów 1989 r., choć różniła się od polskich negocjacji z lat 1988–1989, przypominała energię i ducha Sierpnia 1980 r. Wydarzenia w bloku sowieckim na przełomie lat 80. i 90. potwierdzały, jak istotny był polski Sierpień 1980 r. dla historii kontynentu.

Doceniając wagę i znaczenia tych wydarzeń, Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej organizuje międzynarodową konferencję naukową poświęconą zagadnieniom związanym z opozycją antykomunistyczną w PRL i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1980–1989.

Jej głównym celem jest ukazanie znaczenia „Solidarności” dla procesu przemian w Europie Środkowo-Wschodniej, które doprowadziły do upadku systemu komunistycznego.

Instytut Pamięci Narodowej