„Z Ojczyzny Jezusa „
Pokój i Dobro!
Dzisiejszy felieton przekazuję ze Stanów Zjednoczonych, przesyłając wszystkim serdeczne pozdrowienia zza oceanu. Pielgrzymi szlak mojego franciszkańskiego posługiwania zaprowadził mnie tym razem aż do Chicago, gdzie przez dwa tygodnie będę głosił wielkopostne rekolekcje w dwóch polskich parafiach. Najpierw spotkam się z rodakami w kościele św. Władysława, a następnie u św. Konstancji. Ufam, że będą to dni szczególnej łaski Ducha Świętego w przygotowaniu do owocnego przeżycia tegorocznego misterium paschalnego oraz okazja do spotkania ze słuchaczami i słuchaczkami Radia Maryja.
Mój pobyt w Stanach Zjednoczonych rozpocząłem od kilkudniowej wizyty w „amerykańskiej Ziemi Świętej”, czyli w klasztorze Kustodii Ziemi Świętej w Waszyngtonie. Od początku historii franciszkańskiej misji na Bliskim Wschodzie ogromną rolę w propagowaniu idei opieki nad miejscami świętymi Palestyny oraz zbieraniu środków, które zapewniały nieprzerwaną misję Braci Mniejszych, odegrały komisariaty Ziemi Świętej. Funkcjonują one po dziś dzień w wielu krajach chrześcijańskich na całym świecie. Także Stany Zjednoczone mają swoje placówki komisariatów Ziemi Świętej. Najważniejszy z nich znajduje się w stolicy kraju Waszyngtonie, w dzielnicy Brookland, która przez przewodniki nazywana jest małym Watykanem, ze względu na duże skupisko katolickich instytucji, mających tutaj swoje siedziby, bądź oficjalne przedstawicielstwa. W Brooklandzie znajduje się m. in. bazylika Niepokalanego Poczęcia, narodowe sanktuarium Amerykanów, Katolicki Uniwersytet Ameryki oraz otwarte w obecności kard. F. Macharskiego Centrum Jana Pawła II, zajmujące się prezentacją dorobku duchowego i naukowego Kościoła Katolickiego.
Pierwszy amerykański komisariat Ziemi Świętej powstał w 1880 w Nowym Jorku. Siedemnaście lat później o. Godfrey Schilling (1856-1934) zakupił teren pod przyszły konwent w Waszyngtonie. Niezwłocznie zatrudnił rzymskiego architekta, dzisiaj kandydata na ołtarze, Aristidesa Leonori`ego (1857-1928), który przed rozpoczęciem pracy nad projektem świątyni i klasztoru odwiedził Ziemię Świętą, skąd przywiózł liczne zdjęcia i rysunki z wymiarami sanktuariów. Franciszkanie postanowili bowiem stworzyć w Waszyngtonie małą kopię ziemi biblijnej. To miała być ich „amerykańska Ziemia Święta” – Holy Land of America.
17 września 1899, w uroczystość stygmatów św. Franciszka, poświęcono nowy kościół wybudowany w ciągu dwóch lat. W Washington Post napisano następnego dnia: „Doskonała kopia betlejemskiej groty, domku nazaretańskiego, Bożego Grobu, ołtarzy i monumentów, które oby stały się inspiracją dla studentów, wszystko to znaleźć można w klasztorze. Jeden z najlepszych rzymskich architektów, pan Aristides Leonori, dał z siebie wszystko. By zrobić to jak najlepiej, odwiedził wcześniej Betlejem, Nazaret i inne święte miejsca. Czyniąc dokładne notatki i mierząc sanktuaria, nie omieszkał zapamiętać kolorów i struktury kamienia. Ci, którym dane było wczoraj zobaczyć kunszt jego rzemiosła, muszą przyznać, że jest to zaiste wierna kopia”.
Monumentalna świątynia wzoruje się na bryle bazyliki Hagia Sophia w Konstantynopolu. Na frontonie odnajdujemy symbole związane z franciszkanizmem i Ziemią Świętą – krzyż jerozolimski oraz tau św. Franciszka. Budowlę wieńczy duża kopuła z latarnią. Wnętrze świątyni było wielokrotnie przebudowywane, ozdabiane nowymi kaplicami oraz obrazami. Główny ołtarz znajduje się w samym środku świątyni. Nad nim ustawiono okazały baldachim wykonany w brązie z kolorową emalią od strony wewnętrznej. Przedstawia ona Maryję Pośredniczkę Łask, która adoruje Trójcę Przenajświętszą. Na kolumnach baldachimu znajdują się rzeźby dwunastu Apostołów.
Kościół-memoriał posiada cztery duże kaplice zlokalizowane z przodu nawy głównej, w absydzie oraz dwie w transeptach. Dedykowane są odpowiednio Ofierze Chrystusa na Kalwarii, Przemienieniu na górze Tabor, Zesłaniu Ducha Świętego oraz Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. W nastawach każdego z ołtarzy znajdują się polichromie, naturalnych rozmiarów, przedstawiające sceny z życia Chrystusa i historii zakonu franciszkańskiego. Na szczególną uwagę w górnym kościele zasługują kopie jerozolimskiego Kamienia Namaszczenia oraz kaplicy Bożego Grobu. Do kaplicy Bożego Grobu wchodzi się przez niewielkie drzwi, podobnie jak to ma miejsce w Świętym Mieście. Pierwsze pomieszczenie, które nazywane jest kaplicą anioła, posiada dokładnie takie same rozmiary, jak kaplica anioła w bazylice Bożego Grobu. W następnym pomieszczeniu odwiedzający zobaczyć mogą kamienną ławę i kopie przedstawień zmartwychwstania, których pierwowzory znajdują się we wnętrzu kaplicy Bożego Grobu w Jerozolimie.
W podziemiach kościoła wybudowano kopie nazaretańskiej i betlejemskiej groty oraz replikę rzymskich katakumb. Na szczególną uwagę odwiedzających podziemia zasługują kaplice św. Cecylii i św. Sebastiana, jak również kaplica czyśćca z sugestywną płaskorzeźbą przedstawiającą Matkę Bożą w asyście aniołów, przynoszących ulgę duszom cierpiącym. Ściany kaplicy ozdabiają duże mozaiki, na których przedstawione zostały sceny widzenia proroka Ezechiela, dotyczącego doliny suchych kości (por. Ez 37,1-14), pochówku Jezusa oraz wskrzeszenia św. Łazarza. Integralną część podziemi stanowią kaplice nazaretańskiej i betlejemskiej groty, które każdego dnia odwiedzają przybywający do waszyngtońskiego Komisariatu Ziemi Świętej pielgrzymi i turyści. Grota Narodzenia w waszyngtońskim Komisariacie Ziemi Świętej uderza jasnością i radosnym bożonarodzeniowym nastrojem, który jest szczególnie podkreślany w amerykańskiej kulturze także w naszych czasach.
Leonori zaprojektował przed kościołem wspaniały portyk różańcowy z piętnastoma kaplicami. W ogrodach przylegających do zespołu klasztornego znajdują się liczne kaplice, z których trzy są replikami kaplic z Ziemi Świętej. Są to kaplica Groty Pojmania, Grobu Matki Bożej oraz Wniebowstąpienia. Budowę kaplic, grot oraz portyku różańcowego kontynuowano jeszcze przez pierwsze trzydzieści lat XX wieku. W latach 1920-1930 miał miejsce największy rozkwit ruchu pielgrzymkowego do „amerykańskiej Ziemi Świętej”. Postarano się o papieskie odpusty dla odwiedzających klasztor. Ci, którym nie było dane pielgrzymować do Palestyny, znajdowali w Waszyngtonie miejsce umożliwiające duchowe nawiedzenie Ojczyzny Jezusa. W 1991 Wzgórze Bożego Grobu (Mount St. Sepulchre), jak nazywane jest dzisiaj franciszkańskie sanktuarium, wpisane zostało na listę narodowych zabytków architektury.
Waszyngtoński klasztor pełni ważną rolę w aktualnej działalności Kustodii Ziemi Świętej. Dzięki tej placówce wielu Amerykanów dowiaduje się o misji franciszkanów na Bliskim Wschodzie. Wydawany w języku angielskim kwartalnik Ziemia Święta jak i różnego rodzaju materiały informacyjne oraz organizowanie pielgrzymek to przykłady głównych form wciągania amerykańskiej społeczności w aktywne zaangażowanie w dzieła prowadzone przez Kustodię w Autonomii Palestyńskiej, Izraelu, Jordanii, Syrii i Libanie. Tutaj ma swoją siedzibę również centrum powołaniowe, które przygotowuje nowych misjonarzy do pracy w Ziemi Świętej. Trzeba podkreślić, iż od samego powstania komisariatu istniało przy nim studium przygotowujące przyszłych misjonarzy do pracy na Bliskim Wschodzie.
Polecając waszej modlitwie rekolekcyjny trud i jego owoce dzielę się radością mojego spotkania z Polonią w Chicago.
jk