Człowiek jest podmiotem i celem kultury

Katolicy i kultura: szanse i zagrożenia

Od piątku 16 listopada do soboty 17 listopada w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej odbywa się V Międzynarodowy Kongres pod hasłem: „Katolicy i kultura: szanse i zagrożenia”. To wydarzenie wpisało się już na przestrzeni kilku lat do najważniejszych wydarzeń naukowych odbywających się jesienią w Polsce. Specjaliści z różnych ośrodków naukowych na całym świecie podejmują w tym roku refleksję na temat katolików i kultury. Warto nadmienić, że w ubiegłych latach w Kongresie organizowanym przez Wyższą Szkołę Kultury Społecznej i Medialnej we współpracy z Katedrą Filozofii Kultury KUL podejmowano tematy takie jak: katolicy i ekonomia, katolicy i polityka, media katolickie na świecie i w Polsce.

Kongres rozpoczął się mszą świętą  o godz. 8.30 pod przewodnictwem o. Piotra Chyły CSsR, wikariusza generalnego Warszawskiej Prowincji Redemptorystów. O. Chyła wygłaszając homilię zwrócił uwagę na centralną rolę Chrystusa na kształtowanie kultury, w której powinniśmy żyć. Mówił o tym, że kultura nie tylko formuje naszą rzeczywistość ziemską, ale ma nas kierować ku perspektywie życia wiecznego. „Bo w kulturze wymiar boski i ludzki przeplata się. Człowiek to nie tylko kwestia polityki, ekonomii, ale to coś więcej. W jego sercu zaszczepione jest sacrum, jest piękno Boga. Ku temu zmierzamy”. Ojciec Piotr Chyła zwracał także uwagę na trudności związane z trwaniem we własnej kulturze w obecnej dobie kryzysu kulturowego: Celebrans zapewniał o swojej modlitwie w intencji duchowych owoców kongresu.

 Po mszy świętej rozpoczęła się „robocza” część Kongresu. Gości z zagranicy i z Polski przywitał rektor WSKSiM – ojciec dr Zdzisław Klafka CSsR, który powiedział: „Posłani jesteśmy do ewangelizacji. Jednak ewangelizacja osób, nie wyczerpuje nakazu Chrystusa, powierzonego Kościołowi. Konieczna jest ewangelizacja sumienia narodu, jego etosu , jego kultury. Całą Konferencję prowadziła dr Dorota Żuchowska – dziekan WSKSiM.

Kościół katolicki a kultura

 Tradycyjnie, jak co roku, pierwszy wykład wygłosił ks. kard. prof. Zenon Grocholewski, prefekt Kongregacji Wychowania Katolickiego. Czcigodny prelegent w swojej refleksji zarysował najważniejsze elementy kultury organicznie związanej z misją Kościoła katolickiego w świecie. Wobec różnych kultur, które od wieków zostały wypracowane przez ludzkość, chrześcijaństwo w sposób najgłębszy wydobywa osoby sens istnienia osoby ludzkiej. Ks. Kardynał powiedział: „człowiek jest podmiotem i celem kultury”.

Katolicka kultura w konfrontacji z kulturą świata

 Kolejne wystąpienia potwierdziły na konkretnych przykładach tezy postawione przez Księdza Kardynała. Prof. Alfredo Co z Uniwersytety św. Tomasza na Filipinach mówił o katolicyzmie w Azji.  Prezes Filipińskiej Akademii Badań Filozoficznych zaprezentował trudny, a wręcz dramatyczny proces ewangelizacji w Chinach i na Filipinach. Dzisiaj katolicka ewangelizacja w Chinach przeżywa najtrudniejszy okres. Rząd Chińskiej Republiki Ludowej skutecznie uniemożliwia podjęcie szerszej akcji ewangelizacyjnej. Szczególnie trudna i konfliktogenna jest kwestia „oficjalnego”, państwowego Kościoła, który nie jest w jedności ze Stolicą Apostolską. Pomimo tego prof. Co zwrócił uwagę na pewne elementy ocieplenia relacji sprowadzających się jednak jedynie do symbolicznych gestów. W drugiej części swojego wystąpienia prof. Alfred Co mówił o potrzebie problemie inkulturacji w  procesie ewangelizacji krajów Dalekiego Wschodu. Spotkanie kultury Chin z chrześcijaństwem  pokazało ogromną przestrzeń wzajemnego poznawania swojego dziedzictwa. Bogata, starsza od chrześcijaństwa, kultura Chin sprawiła, że głoszenie Ewangelii napotyka tam różnego rodzaju trudności. Prof. Co zakończył swoje wystąpienie przejmującym stwierdzeniem, że Kościół potrzebuje więcej męczenników w intencji nawrócenia 1,4 miliarda Chińczyków.

Prof. Gerard O’Shea z Australii zarysował inny problem wiążący się z oddziaływaniem katolików na kulturę. Pracownik naukowy Uniwersytetu Notre Dame w Sydney zwrócił uwagę na to, że pomimo ustalonej pozycji Kościoła w szerokiej sieci instytucji użyteczności publicznej, Jego rzeczywiste oddziaływanie na kulturę nie jest zbyt duże. Sami katolicy obawiają się wypowiedzi na temat aborcji, in vitro, czy eutanazji. Ta trudna, wręcz patowa sytuacja, skłania do podjęcia zdecydowanych działań, a także do umacnianie się duchowego wewnątrz samego Kościoła w Australii.

 Międzynarodowy Kongres, który odbywa się w Toruniu  rzeczywiście jest światowy w perspektywie podejmowanych tematów. Robert Dudgdale, artysta operowy z Australii podjął w dalszym ciągu kwestię zderzenia katolicyzmu z kryzysem kulturowym. Robert Dudgdale jest artystą o wielkim dorobku. Zajmuje się także pracą menadżera kultury. Australia posiada wielki potencjał artystyczny. Kultura australijska liczy się na świecie. Niestety, mamy obecnie do czynienia z jej erozją. Dzieje się to za sprawą dominacji sekularyzmu, postmodernizmu oraz multikulturalizmu.   Robert Dudgale zwrócił uwagę na konieczność podnoszenia poziomu artystycznego oraz promocji sztuki będącej nośnikiem treści związanych z chrześcijaństwem.

Współczesna kultura wobec katolicyzmu

W popołudniowej części Kongresu podjęte zostały kolejne wątki związane z wyzwaniami jakie współczesna kultura stawia wobec katolicyzmu. Sytuacja w wielu obszarach sztuki i myśli na całym świecie ukazuje, że tradycyjne, katolickie spojrzenie na świat znajduje się w defensywie. Interesujące wykłady popołudniowej części Kongresu ukazywały te problemy. Prelegenci pokazywali jednocześnie pewne kierunki wychodzenia z impasu. Prof. Brendan Sweetman z Rockhurst Univeristy w USA  z wielką wnikliwością ukazał proces sekularyzacji społeczeństw USA oraz Irlandii. Prof. Sweetman mówił o presji ciążącej na katolicyzmie, który musi się zdefiniować w obliczu dominującego sekularyzmu. Pomimo prób wykluczenia katolików z dyskursu publicznego, prof.  Sweetman stawia tezę o prawach uczestniczenia religii w życiu państwa. Wnikliwa ocena współczesnej sytuacji zakończyła się ukazaniem kolejnych zagrożeń jakie wiążą się z dominacją katolicyzmu.

Chuck Huber, aktor, pisarz i producent filmowy w nietypowy, a zarazem przykuwający uwagę sposób pokazał sposoby docierania do prawdy dzięki niezależnej sztuce. Mówił o grach słownych stosowanych w celu forsowania poglądów jak na przykład dzieje się to w przypadku słowa małżeństwo: „W momencie kiedy przyznasz się do bycia otwartym zwolennikiem tradycyjnego małżeństwa, tym samym uznałeś klęskę słowa małżeństwo”. Chuck Haber mówił także o wielkim wpływie, jaki artyści wywierają na współczesny świat kultury. Gdy wyłamują się z presji obowiązującej kultury, stają się wówczas prawdziwymi bohaterami, głosicielami prawdy. Chuck Huber powiedział o swojej pracy artysty: „(…) Ubrałem swoją filozofię, podobnie jak błazen ubiera swój błazeński strój i w sposób wolny głoszę moją wiarę, jak błazen znieważający króla wśród tłumu śmiejących się gapiów”.

Po wystąpieniu aktora, Chucka Hubera uczestnicy Kongresu w dalszym ciągu pozostawali w kręgu sztuki. Ks. prof. Noel Sheth SJ, z Indii zaprezentował wspaniałe przykłady inkulturacji sztuki indyjskiej z treściami Ewangelii. W swoim wystąpieniu zaprezentował pokrótce wyjątkowość kultury indyjskiej z jej bogactwem i atrakcyjnością, a także z jej ciemnymi stronami takimi jak podział kastowy. Prof. Pontifical Institute of Philosophy and Religion w Indiach ukazał pozytywne formy połączenia kultury indyjskiej z przesłaniem chrześcijaństwa na przykładach architektury, malarstwa, czy też tradycyjnego indyjskiego tańca. Prezentację ubogaciły ciekawe zdjęcia.

Na zakończenie całego dnia kongresowych obrad miała miejsce interesująca dyskusja, w której wzięli udział wszyscy prelegenci. Tłumaczem, a jednocześnie moderatorem panelu dyskusyjnego był ks. dr Paweł Tarasiewicz. Pośród podejmowanych tematów pojawiła się kwestia granic inkulturacji tak, aby nie utracić istoty przesłania Ewangelii oraz  pozytywnych aspektów postmodernizmu.

W drugim dniu Kongresu będzie można usłyszeć prelegentów z Wielkiej Brytanii, Wenezueli, Hiszpanii, Polski, Francji i Niemiec.

Patronat medialny nad Kongresem objęło Radio Maryja, Tv Trwam, Nasz Dziennik, tygodnik katolicki „Niedziela”, tygodnik rodzin katolickich „Źródło” i miesięcznik „W Naszej Rodzinie”.

Ks. Grzegorz Bartko

drukuj