fot. malopolska.pl

76 lat temu Niemcy zabili Malę Zimetbaum i Edka Galińskiego

76 lat temu w Auschwitz Niemcy zgładzili Żydówkę Malę Zimetbaum i Polaka Edwarda Galińskiego. Była to karą za wspólną ucieczkę pary, która poznała się i pokochała w obozie. Zginęli 22 sierpnia 1944 r.

Edward Galiński został aresztowany przez Niemców wiosną 1940 r. wraz z innymi uczniami szkoły średniej w Jarosławiu w ramach akcji AB, która skierowana była przeciw polskiej inteligencji. Jako 17-latek został deportowany 14 czerwca 1940 r. w pierwszym transporcie polskich więźniów do KL Auschwitz. W obozie pracował w ślusarni, której szefem był Niemiec z Bielska, esesman Edward Lubusch, który różnił się od innych członków załogi KL Auschwitz i pomógł wielu więźniom.

Mala Zimetbaum była starsza od Edka Galińskiego o 5 lat. Urodziła się w Brzesku. Rodzina w 1928 r. wyemigrowała do Belgii. Kobieta miała zdolności do nauki języków – posługiwała się flamandzkim, francuskim, niemieckim, angielskim, polskim i rosyjskim. Niemcy aresztowali ją 11 września 1942 r. podczas łapanki i osadzili w obozie w Malines. Cztery dni później znalazła się w transporcie Żydów do Auschwitz.

Mala Zimetbaum i Edek Galiński poznali się na przełomie 1943 i 1944 r. Historyk Adam Cyra, który przez wiele lat związany był z Muzeum Auschwitz, w książce „Pozostał po nich ślad” zacytował słowa Mali Zimetbaum wypowiedziane do współwięźniarki: „Kocham i jestem kochana”. Edward Galiński zwierzał się z uczuć Wiesławowi Kielarowi, z którym planował ucieczkę z obozu. Mężczyzna zrezygnował z niej, by  Edek Galiński mógł zabrać Malę Zimetbaum.

Para uciekła z obozu 24 czerwca 1944 r. Mala Zimetbaum założyła kombinezon roboczy, a Edek Galiński  otrzymany od Lubuscha mundur oraz pas z kaburą, w której był pistolet. Posługując się skradzionymi i podrobionymi dokumentami wyszli na wolność. Dotarli do wsi Kozy koło Bielska oddalonej o ok. 25 km od Oświęcimia. Chcieli dotrzeć na Słowację, gdzie Mala Zimetbaum miała krewnych.

7 lipca uciekinierzy natknęli się na patrol niemiecki. Kobieta została zatrzymana w sklepie. Niemcy nie zauważyli Edwarda Galińskiego. Choć mógł uciec, wyszedł z ukrycia i dobrowolnie oddał się w ręce Niemców, by być z Malą Zimetbaum.

Parę rozpoznano, jako więźniów Auschwitz i przewieziono do obozu. Trafili do bloku 11. Gestapo poddało Edwarda Galińskiego torturom, by zdradził, od kogo otrzymał mundur i pistolet. Nie wyjawił tajemnicy. Bolesław Staroń, który był więziony w tej samej celi, co Edek Galiński, wspominał, że każdego wieczoru po apelu Edward Galiński śpiewał włoską piosenkę „Serenata in Messico”. Dawał Mali Zimetbaum znak, że żyje.

Oboje zostali skazani na śmierć. „W drugiej połowie sierpnia w obozie męskim w Birkenau dla Edka Galińskiego postawiono szubienicę, a nieopodal, w obozie kobiecym, drugą – dla Mali Zimetbaum” – napisał Adam Cyra w książce.

Po wojnie były więzień Wiesław Kielar wspominał, że Edek Galiński śmiało stanął na taborecie ustawionym pod szubienicą. Rozległa się komenda: „Achtung!” i po chwili esesman zaczął odczytywać wyrok. Wówczas Edward Galiński „poszukał głową otworu pętli i odbiwszy się od taboretu zawisł”.

„Esesmani nie pozwolili na taką demonstrację. Lagerkapo złapał go w pół i postawił na taborecie, rozluźnił pętlę. Niemiec skończył czytać wyrok (…). Edek Galiński odczekał aż skończy. W momencie zupełnej ciszy krzyknął zdławionym głosem +Niech żyje Polsk…+. Nie dokończył. Lagerkapo poderwał taboret. +Czapki zdjąć+ – rozległa się polska komenda. Cały obóz oddawał hołd zmarłemu” – relacjonował.

Przebieg egzekucji Mali Zimetbaum opowiedziała po wojnie uratowana z obozu Sara Goldberg.

„22 sierpnia zwołano więźniarki na plac apelowy, gdzie miała się odbyć egzekucja. Mala trzymała się dzielnie do końca. Podczas odczytywania wyroku podcięła sobie żyły żyletką, którą schowała we włosach i skrwawioną ręką spoliczkowała esesmana. Zawołała do więźniarek: +niedługo będziecie wolne, trzymajcie się!+” – wspominała. Mala Zimetbaum została na taczkach zawieziona do krematorium i najprawdopodobniej zastrzelona.

W Muzeum Auschwitz przechowywana jest pamiątka po Mali Zimetbaum i Edku Galińskim. Są to dwa pukle włosów zawinięte w papier. Na jego brzegu ołówkiem Galiński napisał: „Mally Zimetbaum 19880, Edward Galiński 531”. W 1968 r. Miejscu Pamięci przekazał je Wiesław Kielar.

PAP

drukuj