Sanktuarium Trójcy Przenajświętszej
Prostyń na Podlasiu – jedyne w Polsce sanktuarium Trójcy Przenajświętszej? Czy to możliwe? Kustosz sanktuarium ks. Krzysztof Maksimiuk przesłał do wszystkich kurii diecezjalnych w Polsce kwestionariusz z zapytaniem, czy na danym terenie znajduje się sanktuarium Trójcy Świętej. Odpowiedzi wykazały, że Prostyń jest jedynym w kraju sanktuarium Trójcy Przenajświętszej na prawach diecezjalnych. Ponadto w dobie internetu nie sposób nie wspomnieć, że wystarczy w wyszukiwarce wpisać „sanktuarium Trójcy Przenajświętszej”, a efekt będzie zadziwiający…
Objawienia Św. Anny i „Księga cudów”
Prawdziwość objawień św. Anny w Prostyni stwierdził ks. kard. Bernard Maciejowski, Prymas Polski. Ze źródeł archiwalnych wynika, że św. Anna objawiła się w 1510 roku. Jej orędziem była prośba o postawienie na pobliskim wzgórzu kościoła ku czci Trójjedynego Boga. Gdy ukazała się ponownie, widziano ją jako pątniczkę.
Wieść o objawieniach lotem błyskawicy obiegła Rzeczpospolitą, skąd zaczęli napływać licznie pielgrzymi. W „Księdze cudów” prowadzonej od 1511 r. tylko w pierwszej połowie XVI w. wspominani są pielgrzymi aż z 15 województw i 10 diecezji. Jest też opisanych prawie 100 uzdrowień. Ostatnie dwa nadprzyrodzone wydarzenia poddane weryfikacji medycznej notowane są w 1995 roku.
Cudowna statua
W 1513 r. Stolica Apostolska udzieliła szczególnych odpustów nowemu sanktuarium. Najprawdopodobniej to właśnie z tej okazji biskup Paweł Aligmunt Holszański przekazał do Prostyni statuę Świętej Trójcy. Badania naukowe przeprowadzone na temat jej pochodzenia konstatują, że została wykonana przez Wita Stwosza lub jego uczniów na przełomie XV i XVI wieku. Jej pierwowzorem jest zapewne tryptyk wawelski z kaplicy Świętego Krzyża.
Świątynia Opatrzności Bożej
Obecny kościół jest już szóstym w dziejach sanktuarium. Został zbudowany w latach 1946-1954 staraniem ks. prałata Józefa Rucińskiego przy zaangażowaniu parafian i pielgrzymów. Nowy kościół to realizacja przedwojennego projektu świątyni Opatrzności Bożej prof. Bohdana Pniewskiego. Dnia 13 czerwca 1954 r. ks. bp Ignacy Świrski pobłogosławił tę świątynię i uroczyście wprowadził do niej cudowną statuę Trójcy Przenajświętszej. Poświęcenia (konsekracji) kościoła dokonał ks. bp Antoni Dydycz 11 czerwca 1995 roku.
Jednym ze skarbów tutejszego kościoła jest kielich papieski przekazany do Prostyni przez Sługę Bożego Jana Pawła II. Używał go Ojciec Święty, celebrując 50-lecie swych święceń kapłańskich.
Miejscowa tradycja
Niespotykany w innych sanktuariach jest zwyczaj koronacji pielgrzymów. Ma ona miejsce w Prostyni po Mszach Świętych odpustowych lub na prośbę wiernych już od prawie pół tysiąca lat.
W krajobraz kulturowy Podlasia i Mazowsza wpisały się także kozy prostyńskie. Są to małe figurki wykonane z ciasta, sprzedawane na odpustach w Prostyni. Zwyczaj ten nawiązuje m.in. do unitów podlaskich, którzy pomimo carskiego zakazu przystępowania do sakramentów świętych w kościołach katolickich przychodzili do Prostyni pod pozorem handlu kozami. Po przybyciu na to miejsce przywiązywali przyprowadzone ze sobą zwierzęta do pobliskich akacji, a sami wmieszani w tłum pielgrzymów przystępowali do spowiedzi i Komunii Świętej.
„JeĘli chcesz doznaç ?aski, jedę do Prostyni”
Tak mawiał Sługa Boży ks. kard. Stefan Wyszyński, którego rodzice zawarli związek małżeński w tym sanktuarium. Prymas Tysiąclecia niejednokrotnie nawiedzał to święte miejsce, które znał od dziecka.
Wzgórze prostyńskie jest szczególnym miejscem spotkania Boga z człowiekiem. Według dokumentów archiwalnych to właśnie tutaj wiele osób otrzymało i nadal otrzymuje szczególne łaski, włącznie z uzdrowieniami tak na duchu, jak i na ciele. Wyrazem wiary i zaufania pielgrzymów są słowa pieśni: „Święta Trójco w Prostyni, wysłuchaj błagania, które lud czyni”.