Polska wobec wielkich wyzwań

W miarę rozwoju sytuacji ujawniają się zasadnicze różnice między poszczególnymi
krajami północnej Afryki. Stosunkowo spokojnie odsunięto od władzy autorytarnego
Hosniego Mubaraka, przy zachowaniu kontroli nad krajem przez młodsze pokolenie
powszechnie szanowanej armii egipskiej. Dla polskiego ucha w okresie debaty nad
wotum nieufności dla ministra Bogdana Klicha niezwykle zabawnie brzmiały
argumenty salonowych ekspertów wskazujących, że armia Egiptu nie obróci się
przeciwko swojemu ludowi, bo pochodzi z poboru (przypominam, że to rząd Donalda
Tuska zlikwidował pobór w polskim wojsku). Trudno bez informacji niejawnej
ocenić wskazywane przez Izrael zagrożenie destabilizacją, w zasadzie całkowitej
utraty kontroli nad półwyspem Synaj. Uważany za stosunkowo łagodnego satrapę, w
porównaniu z np. Mahmudem Ahmadineżadem, Mubarak przeszedł już do historii,
podobnie jak tunezyjski prezydent Zin Al-Abidin Ben Ali. Algierski przywódca
Abdelaziz Bouteflika zdecydował się na wyprzedzające (pre-emptive) koncesje,
żeby uniknąć rozlewu krwi.
Egipt, Tunezja, Sudan, Algieria, Jemen, Liban i najgorsza – Libia. Niebywałe
barbarzyństwo, setki ofiar najemnych snajperów. Protestujący przejęli kontrolę
nad libijską Cyrenajką, a właściwie nad terytorium od Tobruku, przez Dernę aż po
Benghazi. Rewolta rozlewa się szybko w kierunku Trypolisu, gdzie w koszarach
armii (według doniesień agencji DPA) skrył się Muammar Kadafi. Droga z
europejskich i światowych salonów do koszar okazała się zadziwiająco krótka. W
całym świecie arabskim połączenie niespotykanej nigdzie biedy, aroganckich,
autorytarnych rządów, często epatujących bizantyjskim przepychem, nowych
technologii, globalizacji i islamizacji może okazać się mieszanką wybuchową.

Konsekwencje dla Polski
Świętej pamięci prezydent Lech Kaczyński uważał, że Polska ma istotne interesy
na Bliskim Wschodzie. To nas łączy z wieloma demokracjami świata zachodniego.
Tradycyjnie staraliśmy się zachowywać równowagę w relacjach. Cieszyliśmy się
autorytetem zarówno w krajach arabskich (wieloletnie misje pokojowe na wzgórzach
Golan, w Libanie, Strefie Gazy, własna ekspertyza na temat Autonomii
Palestyńskiej), jak i w Izraelu.
Rząd Donalda Tuska zwija nasze misje pokojowe. Dzisiejsza prasa doniosła o
rozpoczęciu szerokich konsultacji międzyrządowych w Izraelu. Jakimi relacjami
arabskimi zamierza Donald Tusk zachować opisaną wcześniej równowagę? Nie
wszystkie mechanizmy budowy pozycji Polski na Bliskim Wschodzie można opisywać w
felietonach. Wydaje się jednak, że polski premier zupełnie ich nie rozumie. Z
samego faktu konsultacji nic nie wynika prócz pełnych uśmiechu zdjęć.
30 maja 2007 roku byłam gospodarzem wizyty ministra spraw zagranicznych
Portugalii Luisa Amado. Składał u nas rutynową, roboczą wizytę na miesiąc przed
rozpoczęciem portugalskiego przewodnictwa w UE. W ferworze dyskusji o nowym
traktacie europejskim jednym z najważniejszych tematów okazała się również
rozmowa o jego wygłoszonym dwa tygodnie wcześniej wykładzie dla organizacji
pozarządowych. Luis Amado konsekwentnie lansował wówczas tezę, że zakończony
został już cykl odbudowy świata po rozpadzie ZSRS i że UE powinna stawić czoła
prawdziwym wyzwaniom, jak terroryzm na Bliskim Wschodzie, ubóstwo w Afryce i
zagrożenie ze strony radykalnego islamizmu. W domyśle prezentowane było zdanie,
że pora skończyć ze skupianiem się na wschodniej granicy UE. Ta teza stała się
niejako "preambułą" do portugalskich priorytetów w prezydencji i niosła
zagrożenie konsekwencjami finansowymi. Mam nadzieję, że bardzo przeze mnie
lubiany Luis Amado wybaczy mi tę dygresję. Nieoczekiwanie odbyliśmy
najprawdziwszy pojedynek słowny. Minister spraw zagranicznych Portugalii zgodnie
z protokołem dyplomatycznym został następnie przyjęty przez premiera Jarosława
Kaczyńskiego i usłyszał to samo, tylko lepiej powiedziane. Wyjeżdżał przekonany,
że nie będzie z nami łatwo. A pozostaliśmy w bardzo dobrych relacjach
osobistych.
Człowiekowi "Solidarności" w takich sytuacjach z łatwością przychodzą argumenty.
Te same, które wypowiadaliśmy w latach 80. ubiegłego wieku – o sprawiedliwości,
wybijaniu się na niepodległość, demokracji. Mówiliśmy, a prowadziła nas wizja
śp. prezydenta, w imieniu własnym i innych państw regionu, należących do UE, i
tych, którzy jeszcze pozostawali poza nią. Nie potrzebowaliśmy konsultacji,
wspólnota interesów była oczywista. Przyszła unijna prezydencja poczuła tę siłę.
Nie ma najmniejszej wątpliwości, że arabska rewolucja przybliża wizję Luisa
Amado. Nie kwestionuję w najmniejszym nawet stopniu skali problemu, z jakim
świat zderzył się w 2011 r. na Bliskim Wschodzie. Nasz problem polega jednak na
tym, że żaden postsowiecki cykl się nie zakończył. Zakończyła się tylko
koniunktura międzynarodowa dla naszego regionu. Musimy z wielką
pieczołowitością, wręcz chirurgicznie "preparować" nasze interesy. Bardziej niż
kiedykolwiek przedtem są one wspólne dla nowych państw Europy Środkowej i
Wschodniej. Bo jedynymi naturalnie "zainteresowanymi" nami są Niemcy i Rosja.
Musimy wyrwać się z tego kręgu, tworząc napięcia i obszary interesów w relacjach
neutralizujących te dominujące. Rząd Donalda Tuska działa dokładnie odwrotnie.
Brnie, pomimo coraz bardziej jawnych upokorzeń, w przedsięwzięcia
podporządkowujące nas obcym interesom. W sytuacjach, w których prezydent Lech
Kaczyński wzmacniał nasz kraj i region serią konsultacji, rząd Donalda Tuska
stosuje stały format Polska – Niemcy – Rosja, w którym pełnimy zaszczytną rolę
podnóżka. Tak właśnie przebiegły nasze uzgodnienia przed szczytem NATO w
Lizbonie, w takim formacie spotkali się ostatnio członkowie prezydiów komisji
spraw zagranicznych Sejmu, Bundestagu i Dumy Państwowej. Akademickim wręcz
przykładem błędu w polityce zagranicznej państwa, niezrozumienia racji stanu, są
polskie działania po 2007 roku w sprawie obwodu kaliningradzkiego.

Projekt "Prusy Wschodnie"
Świętej pamięci prezydent Lech Kaczyński sądził, że najlepszą formą współpracy z
państwami powstałymi po rozpadzie ZSRS są konkretne projekty wiążące nas gęstą
siecią interesów. Polska unikała w nich zarzutu o chęć dominowania. Taka
koncepcja ponad wszelką wątpliwość wzmacniała nas w NATO i UE. Rząd premiera
Jarosława Kaczyńskiego przy wsparciu śp. prezydenta angażował się w program
elektrowni atomowej w Ignalinie na Litwie. Wiązał on nie tylko nas, ale również
inne państwa bałtyckie, uniezależniając od Rosji. Rząd Donalda Tuska poparł
projekt rosyjski w Kaliningradzie i "puszcza oko" w sprawie polskich zakupów, co
czyni projekt litewski nieopłacalnym.
Polska z niespotykaną konsekwencją wdała się w promowanie wspólnie z Rosją umowy
o ułatwieniach wizowych, które miałyby objąć całe terytorium obwodu
kaliningradzkiego. Ten apel ministrów Siergieja Ławrowa i Radosława Sikorskiego
musiałby skruszyć obowiązujące dotychczas w UE przepisy. Atmosfera sprzyja
jednak takim posunięciom, prorosyjski mainstream jest wystarczająco duży.
Mainstream nie był jednak zainteresowany podobnym rozwiązaniem dla Lwowa,
minister Sikorski nie walczył więc z wiatrakami. Korzyści dla Polski z
otwierania obwodu kaliningradzkiego są zerowe. Najbardziej zmilitaryzowana część
Rosji staje się problemem naszego bezpieczeństwa. W trakcie kampanii wyborczej
Donald Tusk otworzył obwodnicę Gołdapi. To fragment połączenia Białorusi z
obwodem kaliningradzkim. Rosja od wielu lat zabiegała o to rozwiązanie.
Powstanie więc korytarz. Kiedy byłam eurodeputowaną, członkinią grupy UE –
Rosja, w 2005 roku uczestniczyłam w wizycie prezydium grupy w Finlandii i Rosji.
Podczas spotkania w Moskwie wiceminister spraw zagranicznych Władimir Cziżow
poruszył sprawę trasy Gołdap – Gusiew. Tak była ważna dla Rosjan, a Tusk to
zrealizował.
Na tydzień przed katastrofą smoleńską ówczesny ambasador RP w Federacji
Rosyjskiej Jerzy Bahr powiedział agencji Interfax (4.04.2010), że obwód
kaliningradzki powinien, jako rosyjska enklawa w UE, stać się członkiem
Partnerstwa Wschodniego. Już wcześniej UE zdecydowała o dofinansowaniu
współpracy regionalnej z obwodem kaliningradzkim na kwotę 176 mln euro.
To jest nasz priorytet przewodnictwa. Oby polityka wschodnia UE przy pomocy
Polski nie ograniczyła się do finansowego wsparcia Kaliningradu.
W ten zbiorowy hołd Rosji wpisał się swoim wywiadem w "Kropce nad i" (24.02)
były prezydent RP Lech Wałęsa. Powiedział (przerwa na oklaski, palec wskazujący
i środkowy ułożone w kształcie litery V), że winnym katastrofy smoleńskiej był
prezydent i jego otoczenie. To lepiej niż MAK. Były prezydent RP jest bardziej
rosyjski niż sama Rosja. O tempora, o mores!
 

Anna Fotyga
 

Anna Fotyga w latach 2006-2007 była ministrem spraw zagranicznych w rządach
Kazimierza Marcinkiewicza i Jarosława Kaczyńskiego, w latach 2007-2008 – szefową
Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego.