Z Ojczyzny Jezusa
Pokój i Dobro!
W naszym felietonowym pielgrzymowaniu po Ziemi Świętej zapraszam na wizytę w sanktuarium św. Franciszka w Akce. Miasto położone nad brzegiem Morza Śródziemnego, 18 km na północ od Haify, ma bardzo bogatą historię. Wprawdzie krzyżowcy wybrali patronem miasta świętego Jana Chrzciciela to jednak jest ono bardziej związane z fundatorem zakonu Braci Mniejszych, św. Franciszkiem z Asyżu. Jego pobyt w Ziemi Świętej na przełomie 1219 / 1220 r. upamiętnia nieduży kościół usytuowany tuż przy nabrzeżu portowym.
Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XV w. p.n.e. Akka została wówczas wymieniona na liście miast zdobytych przez faraona Totmesa III. Według mitologii greckiej do tego miejsca miał się udać Herkules w poszukiwaniu ziół leczniczych na swoje rany. Ponieważ greckie słowo akos oznacza lekarstwo, niektórzy łączą znaczenie nazwy miasta z mitologiczną opowieścią. W podziale Ziemi Obiecanej Jozue przydzielił Akkę pokoleniu Asera (Joz 19,30). Żydom nie udało się jej jednak zdobyć z powodu braku floty (por. Sdz 1,31). Miasto przez wieki pozostawało w rękach Fenicjan, którzy stworzyli tutaj ważny port handlowy. W IV wieku, po śmierci Aleksandra Wielkiego, Akka znalazła się we władaniu Ptolomeuszy, macedońskiej dynastii władców Egiptu. W tym okresie na cześć królów miasto zostało nazwane Ptolemaida. W roku 47 po Chrystusie Rzymianie włączyli miasto do rzymskiej prowincji Syrii.
Już w czasach apostolskich w Akce istniała wspólnota chrześcijan. Zatrzymał się u nich św. Paweł udając się po raz ostatni do Jerozolimy (por. Dz 21,7). W 638 roku miasto zdobyli muzułmanie i uczynili z niego port morski Damaszku. Na początku XII wieku (1104 r.) król Jerozolimy Baldwin I przy pomocy floty Republiki Genui przejął władzę nad miastem, nadając mu nową nazwę: Święty Jan z Akri. Pod rządami chrześcijańskich władców miasto stało się głównym portem Ziemi Świętej, a po upadku Jerozolimy stolicą Królestwa Łacińskiego. Przez prawie dwa stulecia znajdowała się tutaj również główna baza dla pielgrzymów, przybywających drogą morską lub lądową. Stąd wyruszały karawany do sanktuariów Ziemi Świętej. W 1291 r. Akkę zdobył mamelucki sułtan al-Aszraf Chalil i w okrutny sposób dokonał rzezi chrześcijan. Wymordowani zostali między innymi liczni franciszkanie, dominikanie oraz siostry klaryski. Pozostałych mieszkańców Akki, których po zdobyciu miasta nie zabito, sprzedano w niewolę.
Prawie dwa wieki dominacji krzyżowców w Akce były równocześnie okresem aktywnej działalności zakonu franciszkańskiego w tym mieście. W ostatnim felietonie przypomniałem o historycznej wizycie św. Franciszka na Bliskim Wschodzie. Obecność Braci Mniejszych zainicjowana na początku XIII wieku jest do dzisiaj ważnym elementem chrześcijańskiej obecności w tym mieście. Bracia Mniejsi otaczają opieką duszpasterską niedużą lokalną wspólnotę katolicką oraz prowadzą prywatną szkołę, w której uczą się zarówno chrześcijanie jak i muzułmanie. Cztery lata temu z inicjatywy o. Quirico Calella, przełożonego klasztoru, proboszcza oraz dyrektora szkoły, w kaplicy upamiętniającej obecność św. Franciszka w Akce zostały umieszczone trzy płaskorzeźby w brązie nawiązujące do liczącej dwa tysiące lat historii chrześcijaństwa w Akce. Autorem rzeźb (60 x 150 cm) jest włoski franciszkanin, o. Nazareno Panzeri.
Pierwsza płaskorzeźba umieszczona w kościele, dedykowanym Biedaczynie z Asyżu, nosi tytuł: „Św. Franciszek w Ziemi Świętej”. Tworzą ją trzy sceny. Na pierwszej św. Franciszek klęczy przy warownych murach Akri zatopiony w kontemplacji krzyża Ziemi Świętej. Obok Franciszka stoi drugi zakonnik, który symbolizuje pozostałych dwunastu braci przybyłych z nim na Bliski Wschód. Na drugiej, środkowej scenie, przedstawieni są trzej zakonnicy. Jest to dialog św. Franciszka z bratem Eliaszem z Cortony, ówczesnym przełożonym franciszkańskiej prowincji Bliskiego Wschodu, a późniejszym, pierwszym po Franciszku, ministrem generalnym całego zakonu. Brat Eliasz siedzi w skupieniu i słucha z uwagą wskazówek założyciela. Inny brat, z kijem pielgrzymim w ręku, obrazuje gotowość do wyruszenia w drogę. Od samego początku zakon Braci Mniejszych był misyjny, ze szczególnym zaangażowaniem w misje wśród saracenów, czyli muzułmanów. Trzecia scena przypomina o spotkaniu Franciszka z sułtanem Egiptu w Damietcie w delcie Nilu. Malek al-Kamel, bratanek Saladyna, siedzi na tronie, skoncentrowany i wsłuchany w argumenty stojącego przed nim assyskiego Biedaczyny. Pomiędzy nimi widoczne jest rozpalone ognisko, nawiązujące do legendy o próbie ognia, jaką zaproponował Franciszek sułtanowi, by dowieść prawdziwość głoszonej Ewangelii.
Kolejne dwie płaskorzeźby zostały umieszczone w średniowiecznej kaplicy św. Andrzeja, stanowiącej kryptę kościoła. Pierwsza przedstawia scenę przekazania flagi wypraw krzyżowych Braciom Mniejszym. Autor w tej scenie ukazał symbolikę nowej krucjaty „bez oręża”, czyli wielowiekową misję pokojowego zdobywania Ziemi Świętej przez franciszkanów, zwanych „braćmi od sznura”. W dolnej części widać zbrojonego rycerza na koniu, który z Góry Oliwnej patrzy na święte miasto Jeruzalem, utracone przez krzyżowców w 1187 roku. W górnej części ukazani są dwaj rycerze bez zbroi i dwaj zakonnicy. Jednym z rycerzy jest św. Ludwik IX, król francuski, organizator siódmej i ostatniej zbrojnej wyprawy w celu odbicia Jerozolimy, a jednocześnie franciszkański tercjarz. Po zdobyciu Jerozolimy przez Saladyna oraz po ostatecznym upadku twierdzy Akki krzyżowcy nie mają już nadziei na odzyskanie Miejsc Świętych. Przed definitywnym opuszczeniem Palestyny przekazują jednak franciszkanom flagę z krzyżem Ziemi Świętej. W tej symbolice artysta ukazał całkowitą porażkę zbrojnej próby wyzwolenia Ziemi Świętej z rąk muzułmanów, sugerując jednocześnie sukces „pokojowej krucjaty” synów św. Franciszka. Powodzenie trwającej osiem stuleci misji wśród muzułmanów, oparte jest na wskazówkach zapisanych przez założyciela w regule z 1221 r. „Bracia zaś, którzy udają się [do saracenów], mogą w dwojaki sposób duchownie wśród nich postępować. Jeden sposób: nie wdawać się w kłótnie ani w spory, lecz być poddanymi wszelkiemu ludzkiemu stworzeniu ze względu na Boga (1P 2,13) i przyznawać się do wiary chrześcijańskiej. Drugi sposób: gdyby widzieli, że tak się Panu podoba, niech głoszą słowo Boże…” (1Reg XVI).
Tematyka trzeciej płaskorzeźby poświęcona jest św. Pawłowi, niestrudzonemu ewangelizatorowi. Apostoł narodów jest przedstawiony w dwóch scenach nawiązujących do ostatniego etapu trzeciej misyjnej podróży, zakończonej uwięzieniem w Jerozolimie (por. At 21). Na jednej autor ukazał Pawła przybywającego drogą morską do Akki i głoszącego Słowo Boże dwom zasłuchanym uczniom; druga zaś opowiada o jego pobycie w Cezarei Nadmorskiej i gościnie w domu diakona Filipa.
Obecnie w Akce mieszka ok. 48 tysięcy mieszkańców. Trzy czwarte stanowią Żydzi, a jedną trzecią muzułmanie. Według ojca Quirico, kustosza franciszkańskiego sanktuarium i gospodarza całej wspólnoty rzymskokatolickiej liczba wszystkich chrześcijan różnych wyznań to blisko półtora tysiąca.
jk