Żywe źródło kultury

Z Agnieszką Brzezińską, dyrektor Ośrodka
Chopinowskiego w Szafarni, rozmawia o. Krzysztof Bieliński CSsR, rektor Wyższej
Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

Ośrodek Chopinowski w Szafarni znajduje się w miejscu niezachowanego
dworku Dziewanowskich, w którym wakacje spędzał Fryderyk Chopin. To prawda, że
zachwycił się tu muzyką ludową?

– Bez wątpienia wakacje spędzane przez Chopina w Szafarni były nie tylko
odpoczynkiem po trudach nauki, ale również czasem odkrywania i poznawania muzyki
ludowej, której nie mógł usłyszeć w Warszawie. To tutaj brał udział w weselach,
dożynkach i wsłuchiwał się w polskie tańce narodowe, które stały się inspiracją
do stworzenia tego gatunku muzycznego, jakim są mazurki. W każdym z nich możemy
usłyszeć elementy melodyki, harmonii i rytmu oberka, kujawiaka czy mazura. Te
trzy tańce wykorzystywał w swej twórczości, a więc praktycznie do końca życia
czerpał z inspiracji zdobytych na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej. Nie
zapominajmy, że każda muzyka ma swoje często niewidzialne korzenie – by odkryć
Chopinowskie, warto skupić uwagę na naszym regionie, w którym przyszła na świat
matka Fryderyka Chopina (w miejscowości Długie), gdzie mieszkali jego
dziadkowie, gdzie wreszcie spotkał swoją pierwszą miłość – Marię Wodzińską.
Ziemia ta ukształtowała talent, zmysł i osobowość muzyczną wielkiego
kompozytora.

Ale my nie chcemy zatrzymywać się jedynie na tym, że Chopin "był" u nas, ale
on "jest" do dziś, inspirując i stając się natchnieniem naszych poczynań. Jego
muzyka – w tak wielu różnorakich aranżacjach – często gości w naszej sali
koncertowej, ale nade wszystko Szafarnia staje się coraz bardziej miejscem, w
którym doskonalą się i kwitną nowe, młode talenty z naszego województwa, kraju,
Europy i świata.

Inspirację do twórczości Chopin czerpał ze spotkania z etosem
sarmackim i miłością do polskiej historii i kultury narodowej, jaką żyły polskie
rody szlacheckie ziemi dobrzyńskiej. Ten ważny aspekt jest w wystarczającym
stopniu uwzględniany w literaturze?

– Niewątpliwie Chopin był patriotą, co możemy usłyszeć w jego na wskroś
polskiej muzyce. Rozbrzmiewająca w niemal każdym regionie świata muzyka
kompozytora przenosi nas w zakątki polskiej ziemi. Żeby w pełni objąć jego
geniusz, trzeba tego szerszego spojrzenia na swoiste "środowisko wzrostu", które
niczym dobra gleba, użyźniona miłością do Ojczyzny, jej historii i skarbów
kultury, przynosi piękny owoc, którym dziś zachwyca się cały świat. Nawet na
emigracji Chopin zawsze pamiętał o Polsce i dlatego wiele ówczesnych wydarzeń
historycznych znajdowało swoje odzwierciedlenie w komponowanej przez niego
muzyce (choćby "Etiuda Rewolucyjna", która powstała na wieść o stłumieniu
Powstania Listopadowego przez armię rosyjską, a w Scherzo h-moll słyszymy motyw
polskiej kolędy ludowej "Lulajże, Jezuniu"). Chopin tak jak wielu poetów
przebywających na emigracji nie mógł walczyć szablą, ale wspierał swoją muzyką
sprawę Polski na świecie. W ten sposób stał się wyjątkowym ambasadorem ojczystej
kultury.

Szafarnia jest źródłem edukacji kulturowej i patriotycznej, zwłaszcza
najmłodszego pokolenia.

– Rzeczywiście Ośrodek Chopinowski prowadzi bogatą działalność edukacyjną i
kulturalną, dzięki czemu pragnie nie tylko wprowadzić interpretację dzieła
muzycznego i nauczyć jej, ale pokazać Chopina jako człowieka, kompozytora i
patriotę. Dlatego przygotowaliśmy szeroką gamę tematów dla dzieci przedszkolnych
(np. "Zaczarowany fortepian"), uczniów szkół podstawowych ("Chopinek – cudowne
dziecko"), gimnazjum ("Jak słuchać muzyki wielkiego kompozytora?" czy "Chopin –
obywatel świata") oraz liceum ("Fryderyk Chopin jako patriota" czy "Chopin i
jego muzyka w XXI wieku"). To zaledwie przykłady szerokiej aktywności
edukacyjnej Ośrodka Chopinowskiego, która ma uwrażliwiać młodzież i dzieci na
wielkie postaci polskiej kultury narodowej. Służą temu organizowane przez naszą
instytucję konkursy wiedzy o życiu i twórczości kompozytora. Niestety, przy
obecnym stanie edukacji muzycznej w szkołach zauważamy wielką potrzebę
przybliżania tych treści i obcowania z żywą muzyką, a nie tylko odtwarzaną z
nagrań. Dlatego staramy się proponować ambitne repertuary koncertów i recitali
pianistycznych, zapraszając wybitnych artystów z Polski i świata.

Dla młodych adeptów sztuki pianistycznej Ośrodek Chopinowski proponuje
warsztaty doskonalące umiejętności interpretacji utworów muzycznych oraz
możliwość rywalizacji z najlepszymi ze swoich kolegów z całego świata podczas
Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina dla Dzieci i
Młodzieży. W tym roku przeżywamy jubileuszową, 20. edycję konkursu, do którego
na obecnym etapie kwalifikacji zgłosiło się blisko 80 młodych pianistów z
dziewiętnastu krajów świata. Nasz szafarski konkurs stał się dzięki temu niejako
"przedsionkiem" wielkich konkursów światowych dla dojrzałych już pianistów.
Wystarczy tylko wspomnieć, że to u nas pierwsze kroki stawiał Rafał Blechacz,
dziś wielki pianista, laureat Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego w
Warszawie, czy Paweł Wakarecy, finalista tegoż konkursu.

Przechowując pamięć o obecności wśród nas, na ziemiach Pomorza i Kujaw,
Fryderyka Chopina, pragniemy jako instytucja kultury samorządu województwa
kujawsko-pomorskiego pielęgnować ją i uwspółcześniać, aby kompozytor przemawiał
również językiem młodych ludzi, bo przecież sam Chopin, który gościł w Szafarni,
był człowiekiem młodym. Ośrodek Chopinowski to coś więcej niż mury pałacu czy
zabytkowy park. To przede wszystkim "przestrzeń kultury", w której każda
wrażliwość muzyczna się liczy; to specyficzny klimat, który trudno znaleźć w
innych miejscach. Szafarnia jest niepowtarzalna. Bajkowa. A przy tym… nasza.

Od dwóch lat istnieje ścisła, życzliwa i owocna współpraca pomiędzy
Ośrodkiem Chopinowskim w Szafarni a Wyższą Szkołą Kultury Społecznej i Medialnej
w Toruniu.

– Ośrodek Chopinowski otwiera swe podwoje dla młodych ludzi, którzy pragną u
nas spotkać "coś więcej", co wymaga zapewne pracy, ale daje niezwykłą
satysfakcję. Dlatego postawiliśmy na wiele inicjatyw, takich jak Szafarska Scena
Młodych (do której zaprosiliśmy szkoły muzyczne z naszego regionu, studentów
Akademii Muzycznej w Bydgoszczy) czy współpraca z Teatrem Studenckim "Dobry
Wieczór" WSKSiM w Toruniu, która zaowocowała wystawieniem na naszej scenie
sztuki Aleksandra Fredry "Damy i huzary". Warto dodać, że cieszyła się ona tak
wielkim powodzeniem, iż sala była wypełniona po brzegi – nie może więc dziwić,
że już dziś myślimy o kolejnym przedstawieniu w wykonaniu studentów z tegoż
teatru.

Wszystko to stwarza możliwość dobrego wprowadzenia w tajemnicę zawodu
kulturoznawcy, którą zgłębiają studenci waszej uczelni. Ale ta przestrzeń naszej
współpracy obejmuje również wymiar badawczy, czego najlepszym przykładem jest
praca licencjacka o Szafarni, która powstała w WSKSiM. Staliśmy się miejscem
realizacji jednego z odcinków programu dla młodzieży "Kalejdoskop młodych",
emitowanego przez Telewizję Trwam. W ramach porozumienia z uczelnią odbywają się
tu również praktyki studentów WSKSiM.

Dziękuję za rozmowę.