Twarze komuny

Stefania Romaniuk (właśc. Sara Bryn) (1908-1996) – przed wojną
działaczka nielegalnego Komunistycznego Związku Młodzieży Polski i
Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, po wojnie – PPR i PZPR,
dziennikarka

Pochodziła z warszawskiej biedoty żydowskiej.
Maturę zdała w 1925 roku. Utrzymywała się wówczas z udzielania
prywatnych lekcji. Z zawodu pielęgniarka. Od 1926 r. członek Związku
Młodzieży Komunistycznej w Polsce. Pracując jako praktykantka,
zorganizowała koło ZMK w jednym z warszawskich szpitali. W 1927 r.
została sekretarzem Komitetu Dzielnicowego ZMK na Woli. W 1928 r.
skazana na 2 lata więzienia za działalność komunistyczną. Karę odbywała
na Serbii (więzienie przy ul. Dzielnej) i w Łomży. Po opuszczeniu
więzienia od 1930 r. kontynuowała działalność komunistyczną. Kształciła
się także dalej na kursach pielęgniarskich. Była sekretarzem dzielnicy
Komunistycznego Związku Młodzieży Polski (nazwa ZMK od 1930 r.) i
członkiem Komitetu Okręgowego KZMP w Łodzi. Ponownie aresztowana w
styczniu 1931 r. i skazana na 3 lata więzienia. Odbywając karę w
więzieniu w Sieradzu, pełniła rolę sekretarza komórki więziennej. Po
odbyciu kary od 1934 r. sekretarz KO KZMP w Częstochowie. Potem
sekretarz KO KZMP w Łodzi, a następnie II sekretarz KO
Sosnowiec-Dąbrowa. Ponownie aresztowana na 2 miesiące. Od stycznia 1935
r. członek Komunistycznego Związku Młodzieży Zachodniej Ukrainy.
Sekretarz KZM ZU we Lwowie i członek Komitetu Centralnego KZM ZU. Od
stycznia 1936 r. pracowała w Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy.
Była sekretarzem lwowskiej organizacji partyjnej, potem sekretarzem
Komitetu Obwodowego KPZU Drohobycz-Stanisławów-Stryj. Od stycznia 1937
r. sekretarz KZM ZU we Lwowie. W 1938 r. skazana na 10 lat więzienia.
Karę odbywała w więzieniu we Lwowie i w Fordonie. Po wybuchu wojny we
wrześniu 1939 r. odzyskała wolność i wyjechała do Lwowa. Do października
1940 r. pełniła funkcję sekretarza obwodowego komitetu związków
zawodowych robotników przemysłu wódczanego. Po ataku Niemiec na ZSRS w
1941 r. przez rok przebywała w getcie lwowskim. Potem od 1942 r.
ukrywała się w Dęblinie i koło Aleksandrowa w pow. łukowskim,
korzystając z pomocy Polaków. Posługiwała się wówczas fałszywą metryką
na nazwisko Stefania Romaniuk. Latem 1944 r. zgłosiła się w Lublinie do
władz PKWN. Początkowo pracowała przy urządzaniu budynku KC PPR. Była
też korespondentką „Trybuny Wolności”. Od listopada II sekretarz KW PPR w
Rzeszowie. Potem I sekretarz KW PPR w Rzeszowie (22 I – 30 VI 1945).
Następnie II sekretarz KW PPR w Lublinie. W 1946 r. przeniesiona do
Wrocławia, zorganizowała tam wojewódzką szkołę partyjną i została jej
pierwszym kierownikiem. Od stycznia 1947 r.
II sekretarz KM PPR we
Wrocławiu. Od 1949 r. pracowała w KC PZPR. Była instruktorem Wydziału
Organizacyjnego. Od początku 1950 r. dyrektor socjalny CZ POM. Od końca
1950 r. kierownik wydziału propagandy KW PZPR w Koszalinie. W czerwcu
1951 r. wyjechała do Moskwy, gdzie leczyła się jej córka. Pełniła rolę
korespondentki PAP w Moskwie. Powróciła do Polski w 1952 roku. Na
początku 1953 r. została zastępcą redaktora naczelnego „Chłopskiej
Drogi”. Potem była sekretarzem propagandy w KW PZPR w Lublinie (od 1953
r.) i starszym instruktorem w KC PZPR (od 1955 r.). Od 1963 r. pobierała
rentę.
W 1969 r. wyjechała na stałe do Izraela. Tam też zmarła.

dr Mariusz Krzysztofiński (IPN Rzeszów)