ABC naturalnego planowania rodziny

Istnieje cała paleta metod rozpoznawania płodności. Do stosowania
większości wystarczy kartka, długopis i przede wszystkim dobry nauczyciel. Do
niektórych potrzeba też termometru. Wyboru można dokonać zależnie od
preferencji. Istnieją również zaawansowane środki technologicznie pomocne w
rozpoznawaniu płodności.

Każda metoda rozpoznawania płodności opiera się na obserwacji fizjologicznych
objawów cyklicznie występujących faz płodności i niepłodności u kobiety.
Dlaczego u niej? Zdrowy mężczyzna jest zawsze płodny, od wczesnej młodości po
późną starość. Kobieta zaś dużo częściej jest niepłodna, a tym samym para jest
większość czasu niepłodna, bo ich krótkotrwałe okno płodności w cyklu
miesięcznym, zależne jest od cyklicznej płodności kobiety. Tajemnicą tej
płodności jest dojrzewająca w jajniku komórka jajowa, która produkując hormony
(estrogeny), zmienia obraz wydzieliny śluzu szyjkowego obserwowanej przez
kobiety w przedsionku pochwy. Śluz posiadający konkretne cechy pozwala na
rozpoznanie początku płodności i zbliżania się do prawdopodobnego czasu owulacji
(uwolnienia komórki jajowej, jajeczkowania). Jakość śluzu wskazuje również na
możliwy czas przeżycia plemników w kryptach szyjki macicy. Plemniki bez śluzu
giną w kilkadziesiąt minut, kilka godzin żyją w śluzie gorszej jakości, a w
śluzie o charakterze wysoce płodnym mogą przeżyć aż do 5-7 dni. Z badań
naukowych przeprowadzonych na przestrzeni lat w różnych krajach udowodniono
silną korelację śluzu szyjkowego z momentem owulacji. Moment ten jest tak ważny,
gdyż komórka jajowa zdolna jest do zapłodnienia jedynie przez około 12 godzin od
czasu owulacji. Podsumowując – o zbliżającej się płodności w danym cyklu będą
świadczyć charakterystyczne objawy zmiany śluzu szyjkowego. Na przebytą
owulację, a zarazem koniec okresu płodnego, wskazywać będzie utrzymujący się
wzrost spoczynkowej temperatury ciała. Wyższa spoczynkowa temperatura powodowana
jest działaniem progesteronu, wytwarzanego w jajniku po owulacji (w ciałku
żółtym), na ośrodek termoregulacji w mózgu. Niektóre metody rozpoznawania
płodności opierają się również na badaniu zmian szyjki macicy w cyklu.

Rodzicielstwo
Momentu poczęcia dziecka nie da się do końca zaplanować. NPR może natomiast
dobrze przygotować do rodzicielstwa. A wówczas ważne jest zwrócenie uwagi na
stan zdrowia przyszłej matki, a w razie potrzeby leczenie, jeszcze przed
poczęciem dziecka. NPR jest częścią opieki prekoncepcyjnej, dzięki której para
pod okiem instruktora, jak i lekarza może monitorować swój stan zdrowia,
interpretując konkretne objawy obserwacji cyklu. Są to bowiem metody nie tylko
wyznaczające czas płodności, ale i diagnozujące cykl, najczulszy wskaźnik
zdrowia prokreacyjnego kobiety.
Jeśli chodzi o określenie czasu płodności: dzięki prostym statystycznym
obliczeniom, na podstawie ostatnich kilkunastu cykli, para będzie umiała
wyznaczyć początek czasu płodności, rozpozna cechy śluzu mniej i bardziej
płodnego, takiego, przy którym owulacja jest najbardziej prawdopodobna, a po
wystąpieniu owulacji będzie umiała wyznaczyć koniec czasu płodności (utrzymujący
się wzrost spoczynkowej temperatury ciała).
W przypadku poczęcia małżeństwo może prawidłowo wyznaczyć tzw. wiek ciążowy
dziecka. Zazwyczaj kobiety nie znają prawdopodobnego czasu owulacji. Stąd,
często mylnie, "wiek ciążowy dziecka" określany jest na podstawie ostatniej
miesiączki, która rzadko koreluje w stałym odstępie czasu z następującą po niej
owulacją (jak się zakłada, 14-dniowym odstępie).
Ale to nie wszystko. Na podstawie różnych biomarkerów, objawów płodności w cyklu
(np. charakteru krwawień, plamień, długości rozwoju objawu śluzu, jakości śluzu,
krzywej temperatury, długości poszczególnych faz cyklu, i innych), małżonkowie,
sami czy też z pomocą nauczyciela, mogą ocenić, czy cykle przebiegają
prawidłowo. Oto niedawny przykład z poradni rodzinnej, kiedy przyszli do mnie
narzeczeni pragnący zostać rodzicami niedługo po ślubie. Po wstępnej nauce
obserwacji okazało się, że zwykle co drugi cykl wygląda zupełnie nieprawidłowo.
Z wywiadu ginekologicznego wiedziałam, że narzeczona przebyła operację usunięcia
potworniaka (nowotworu) z jednego z jajników i to właśnie cykle z tego jajnika
były zaburzone. Przyszłe małżeństwo może zdecydować się na staranie o poczęcie w
prawidłowych cyklach w oparciu o prostą obserwację.
Innymi częstymi przypadkami w poradni rodzinnej są sytuacje kobiet, które
stosowały antykoncepcję hormonalną z różnych przyczyn, a które chcą ją odstawić
i przygotować się do poczęcia. W takiej sytuacji płodność wraca w różnym czasie,
pierwsze cykle zazwyczaj są zaburzone, np. faza poowulacyjna bywa skrócona, a i
obraz śluzu ze względu na starzenie krypt szyjki macicy pod wpływem
antykoncepcji hormonalnej często wygląda nieprawidłowo (np. bardzo skąpo). Takie
obserwacje mogą nauczyć kobiety zrozumienia własnego organizmu i oceny, kiedy
jest on gotowy na poczęcie, kiedy zaczyna funkcjonować prawidłowo, a kiedy jest
zaburzony i wymaga interwencji lekarskiej.
Obserwując swoje cykle, kobieta wsłuchuje się w mowę ciała, które wysyła do niej
sygnały zdrowia i choroby. Kobieta może ocenić, jaki wpływ na przebieg cykli,
objawy płodności, opóźnienie lub spadek jakości owulacji mają jej wiek, stres,
tryb pracy, jakość odżywiania, zmiana masy ciała lub inne czynniki. Będzie
rozumiała, co służy jej płodności, a co ją zaburza i będzie umiała odpowiednio
na te sygnały zareagować. NPR jest więc elementem zdrowego stylu życia.

Wiedza
Kościół katolicki, przygotowując narzeczonych do sakramentu małżeństwa, zapewnia
im bezcenną możliwość odbycia kursu metod rozpoznawania płodności, w ramach
spotkań dla zakochanych i w poradniach rodzinnych. Młodzi mogą wtedy nauczyć się
podstaw obserwacji. Ponadto, jeśli ktoś chciałby rozpocząć czy kontynuować naukę
metod rozpoznawania płodności i współpracę z nauczycielami NPR, może zgłosić się
do każdej poradni rodzinnej przy parafii lub do świeckich poradni NPR lub metod
rozpoznawania płodności. W niektórych poradniach przyszpitalnych można uzyskać
wstępne informacje na temat metod rozpoznawania płodności. Niemniej jednak
byłoby bardzo użyteczne, gdyby każda poradnia przyszpitalna oferowała pełną
informację na temat metod rozpoznawania płodności jako elementu profilaktyki
zdrowia prokreacyjnego, elementu diagnostyki czy opieki prekoncepcyjnej.

Zalety
Wiedza o okresach płodności i niepłodności pomaga zaplanować poczęcie dziecka
lub odłożyć je w czasie czy też wydłużyć odstępy pomiędzy narodzinami dzieci.
Wieloletnia praktyka potwierdza, że obserwacje objawów płodności są pomocne
małżonkom mającym trudności z poczęciem. Umiejętność zaobserwowania w cyklu dni,
a czasem nawet jednego dnia, kiedy pojawia się płodny śluz, a szyjka macicy jest
umiejscowiona wysoko, miękka i otwarta – daje małżonkom informację o najbardziej
płodnym czasie, kiedy podjęcie współżycia może zaowocować poczęciem dziecka.
Tym, którzy chcą osiągnąć poczęcie dziecka, NPR pomaga określić fazę płodności i
przez to zwiększa się prawdopodobieństwo poczęcia. Małżeństwa stosujące NPR w
celu odłożenia poczęcia dziecka powstrzymują się od współżycia w potencjalnie
płodnych dniach.
Metody rozpoznawania płodności są również przeznaczone dla osób, które nie
współżyją, pomagają monitorować zdrowie ginekologiczne kobietom w okresie
premenopauzy, w czasie karmienia piersią, po odstawieniu antykoncepcji
hormonalnej czy w każdej innej sytuacji życiowej.
Stosowanie NPR jest więziotwórcze, bo wymaga od obojga narzeczonych czy
małżonków porozumiewania się, wymiany myśli, opinii, rozmowy o uczuciach. Na
pewno korzystnie wpływa na pogłębienie więzi, lepszą komunikację, zrozumienie i
szacunek. A to wszystko ma wpływ także na współżycie intymne. Wśród nauczycieli
metod naturalnych krąży pewne banalne, ale jakże prawdziwe stwierdzenie: "Jeśli
umiesz rozmawiać o śluzie, umiesz rozmawiać o wszystkim".
Zmiany, jakie zachodzą w relacji między małżeństwem, potwierdzają badania, m.in.
wynika z nich, że około jednej trzeciej par, które decydują się na odkładanie
poczęcia dziecka, po roku stosowania metod rozpoznawania płodności podejmuje
decyzję o poczęciu.
Na Zachodzie obserwuje się tendencję coraz większego zainteresowania metodami
rozpoznawania płodności wśród ludzi młodych, z wyższym wykształceniem,
mieszkańców miast, którzy postrzegają te metody jako ekologiczny sposób
zaplanowania poczęcia, nieszkodliwy dla zdrowia, niezaburzający normalnego
przebiegu aktu seksualnego, niebudzący problemów moralnych.
NPR staje się więc pewnym stylem życia; obserwacje są czułym barometrem zdrowia
pomagającym docenić oraz uświadomić, jak ogromną wartością jest płodność, i
przygotować się do ważnego powołania, rodzicielstwa. W ten sposób jakość życia
dziecka jest optymalizowana od samego poczęcia.

 

Natalia Suszczewicz