Przede wszystkim rozmawiać

Z Michałem Kidawą, starszym specjalistą Centrum Informacji o
Narkotykach i Narkomanii w Krajowym Biurze do spraw Przeciwdziałania
Narkomanii, rozmawia Anna Zalech

Jak obecnie przedstawia się zjawisko narkomanii w Polsce? Ile osób jest uzależnionych od narkotyków?
–
Z badań przeprowadzonych na przełomie 2006 i 2007 r. wynika, że w
Polsce mamy 100-125 tys. tzw. problemowych użytkowników narkotyków,
czyli trochę upraszczając – uzależnionych od narkotyków, z czego ok.
25-29 tys. stanowią użytkownicy opiatów, głównie heroiny. Po gwałtownym
wzroście na początku lat 90. liczby osób zażywających narkotyki, a także
tych uzależnionych obserwujemy obecnie lekką tendencję spadkową.

Jak pokrótce można scharakteryzować osoby uzależnione od narkotyków?
–
Opierając się na danych Instytutu Psychiatrii i Neurologii dotyczących
osób zgłaszających się do leczenia stacjonarnego z powodu problemów z
narkotykami, można stwierdzić, że coraz rzadziej są to osoby młode. W
ostatnich latach obserwujemy także spadek liczby zgłoszeń do leczenia w
ogóle, także do leczenia po raz pierwszy. Jest to informacja
optymistyczna. Oznacza bowiem, że wpisujemy się w ogólnoeuropejski trend
starzenia się populacji problemowych użytkowników narkotyków, co
oznacza także, że coraz rzadziej do leczenia trafiają ludzie młodzi –
nowi uzależnieni. Do leczenia trafiają osoby, które zaczęły zażywać
narkotyki w latach 90., kiedy to zjawisko rozwijało się bardzo
dynamicznie.
Większość osób przebywających na leczeniu to mężczyźni. W
tym zakresie nie odnotowano specjalnych zmian. Zasadnicze przemiany
zaszły w związku z substancjami, które były powodem zgłoszenia się na
leczenie. O ile przed laty była to głównie heroina, o tyle obecnie
dominuje tzw. politoksykomania, czyli przyjmowanie wielu substancji.
Coraz częściej zdarza się, że ciężko jest wyróżnić substancję, która
powoduje uzależnienie.

Z czego może wynikać spadkowa tendencja zażywania narkotyków wśród populacji młodzieży?
–
Część badań wskazuje, że ludzie młodzi coraz rzadziej podejmują
zachowania ryzykowne. Coraz rzadziej się buntują. Jest to tendencja
ogólnoeuropejska, w którą wpisuje się także Polska. Trudno podać jedną
tego przyczynę. Najprawdopodobniej wiąże się to ze zmianami stylu życia
oraz z pewnymi kulturowo lansowanymi pozytywnymi wzorcami zachowania i
spędzania wolnego czasu.

Jaki wpływ na organizm człowieka wywierają narkotyki?
–
Jest to zależne od konkretnej substancji czynnej. Możemy wyróżnić trzy
główne grupy narkotyków: pobudzające (stymulanty), uspokajające i
halucynogenne. Nawet w obrębie tych grup każda substancja działa trochę
inaczej. Substancji tych jest bardzo dużo i długo można by o nich
opowiadać, nie wyczerpując tematu. Dobrym źródłem informacji jest
internet. Większość danych o substancjach oraz sposobie ich działania i
konsekwencjach zażywania można znaleźć na stronie wspieranej przez Biuro
poradni internetowej.

Kiedy można podejrzewać, że bliska nam osoba jest uzależniona od narkotyków?
–
W początkowej fazie bardzo trudno stwierdzić jednoznacznie, czy bliska
osoba ma problem z narkotykami. W miarę pogłębiania się uzależnienia
problemy stają się coraz bardziej zauważalne. Do takich symptomów należy
przede wszystkim zmiana zachowania – próba zrywania kontaktu z
najbliższym otoczeniem, z rodziną. Właśnie osłabienie więzi, unikanie
kontaktów, a także wypadanie z ról społecznych ucznia, pracownika, syna,
rodzica są symptomami występowania problemów związanych z zażywaniem
narkotyków.

Czy w przypadku stwierdzenia uzależnienia od
narkotyków wystarczą silna wola i pomoc rodziny w wyjściu z nałogu, czy
też zawsze trzeba szukać pomocy z zewnątrz?
– Jest to sprawa
bardzo indywidualna. Czasami wsparcie rodziny jest wystarczające, aby
przerwać nałóg. W niektórych przypadkach krótkotrwała terapia okazuje
się wystarczająca. Czasami wyjście z uzależnienia jest bardzo trudne i
wymaga wieloletniej terapii. W niektórych przypadkach w ogóle nie udaje
się pokonać nałogu. Są znane także sytuacje, w których uzależnieni sami,
bez zewnętrznego, rodzinnego czy instytucjonalnego wsparcia wychodzili z
nałogu. Wsparcie rodziny jest zawsze podstawą. Ważne jest, aby
uzależnienie zostało w odpowiednim momencie zdiagnozowane przez
specjalistów oraz aby została dobrana indywidualnie odpowiednia forma
terapii. W przypadku gdy mamy wątpliwości, gdzie możemy znaleźć
odpowiednią pomoc, oraz czy zażywanie narkotyków jest już problemem, czy
tylko eksperymentowaniem, możemy skorzystać z telefonu zaufania.

Jaki jest numer telefonu zaufania, gdzie można uzyskać fachową poradę dotyczącą uzależnienia od narkotyków?
–
Jest to numer 801 199 999 czynny codziennie od godz. 16.00 do 21.00. Na
naszej stronie www.narkomania.gov.pl jest zamieszczony również wykaz
placówek, gdzie można szukać pomocy w przypadku uzależnienia. Działa
wspierana przez Biuro poradnia internetowa.

Jakie są podstawowe metody leczenia uzależnienia? Ile osób udaje się wyrwać ze szponów nałogu?
–
Zanim osoba uzależniona rozpocznie leczenie, trafia do poradni lub
punktu konsultacyjnego. Placówki ambulatoryjne są miejscami, gdzie
zazwyczaj dochodzi do pierwszego kontaktu osoby uzależnionej z
terapeutą, za którym stoi cały system pomocy. Poradnie stwarzają
możliwość terapii zarówno w trybie indywidualnym, jak i w ramach grup
terapeutycznych. Można uzyskać w nich skierowanie do oddziałów
detoksykacji, stacjonarnych ośrodków rehabilitacyjnych na terenie całej
Polski, a także do innych programów leczniczych. Sieć tego typu placówek
ma ogromne znaczenie zarówno dla osób mających problemy z nadużywaniem i
uzależnieniem od narkotyków, jak również dla tych wszystkich, którzy
chcą pomóc swoim bliskim dotkniętym uzależnieniem. Poza rozmaitymi
formami terapii w trybie ambulatoryjnym i stacjonarnym prowadzi się
także leczenie substytucyjne polegające na podaniu substancji
zastępującej narkotyk, stosowane w leczeniu uzależnień od opiatów.
Oferta skierowana jest do osób uzależnionych od opiatów, mających za
sobą wieloletnie uzależnienie, w których przypadku inne formy leczenia
okazały się nieskuteczne. Terapia taka pozwala na znaczne poprawienie
funkcjonowania w społeczeństwie osób dotkniętych nałogiem.

Zwłaszcza
w okresie wakacyjnym, wiele młodych osób wyjeżdża i spotyka nowych
znajomych. Jak uchronić swoich bliskich przed zgubnymi skutkami
zażywania narkotyków?
– W rodzinach, gdzie są dobre relacje,
oparte na zaufaniu i dialogu, rzadziej podejmowane są próby sięgania po
narkotyki, a jeśli nawet do tego dochodzi, to rzadko przyjmuje to formę
problemu. Dlatego przede wszystkim należy otwarcie rozmawiać. Nie chodzi
o monolog czy wykład, lecz o rozmowę, o wymianę poglądów, nawet jeżeli
są one nieakceptowane przez drugą stronę. Komunikowanie na zasadzie „nie
bierzcie narkotyków, bo one od razu uzależniają i zabijają”, nie
przynosi pożądanych efektów. Nie jest zgodne z osobistymi obserwacjami
ludzi młodych, którzy widzą, że osoby zażywające narkotyki nie
uzależniają się od razu i nie ponoszą poważnych konsekwencji.
Posłuchajmy, co ma do powiedzenia druga strona.
Prawdą jest, że w
okresie wakacyjnym wzrasta liczba młodych osób podejmujących próby z
narkotykami. Oczywiście, należy przekonywać młodych, że zażywanie
narkotyków nie ma sensu. Natomiast jako dorośli powinniśmy także
wyposażyć swoje dzieci w pewne umiejętności i nawyki pozwalające na
unikanie i wychodzenie z trudnych sytuacji. Takie nawyki czy
umiejętności to m. in.: pilnowanie swojego drinka na imprezach,
nieprzyjmowanie napojów od obcych, wiedza o tym, że posiadanie
narkotyków jest przestępstwem, które w pewnych krajach ma poważne
konsekwencje prawne, ograniczone zaufanie do nowo poznanych osób,
pilnowanie się nawzajem w swojej grupie znajomych, a także prawidłowa
ocena sytuacji i brak oporów przed wezwaniem pomocy. Ta gama
umiejętności zachowania się może uchronić młodzież przed nieprzyjemnymi i
często poważnymi konsekwencjami zażywania substancji psychoaktywnych.

Dziękuję za rozmowę.