Rozsądne gospodarowanie przestrzenią przyrodniczą

Magdalena Bodzenta, Czesław Boroński

Polska ma szansę na intensywny rozwój terenów wiejskich. Może się on
dokonać poprzez wprowadzenie w życie koncepcji zrównoważonego rozwoju, czyli
wzrostu gospodarczego powiązanego z racjonalnym użytkowaniem zasobów
przyrodniczych. Zyska człowiek i jego naturalne środowisko.

W dniach 30 kwietnia – 3 maja 2010 br. Stowarzyszenie na rzecz Zrównoważonego
Rozwoju Polski, Samodzielna Pracownia Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych,
Studenckie Koło Naukowe Gospodarki Przestrzennej SGGW w Warszawie, Wyższa Szkoła
Kultury Społecznej i Medialnej, Światowa Organizacja Naukowców (World Federation
of Scientists), zrzeszająca między innymi kilkudziesięciu noblistów, oraz
Polskie Stowarzyszenie Morskie-Gospodarcze im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
zorganizowało pod patronatem medialnym Radia Maryja i TV Trwam IX Międzynarodową
Konferencję i Warsztaty Architektury Krajobrazu i Gospodarki Przestrzennej na
temat „Gospodarowanie przestrzenią szansą wzrostu gospodarczego i ochrony
bioróżnorodności terenów wiejskich”. Konferencja i warsztaty odbyły się w
miejscowości Tuczno (woj. zachodniopomorskie) na terenie obiektów
doświadczalnych terenowej Pracowni Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych
„D&B”. W obradach wzięło udział około 80 naukowców i studentów z Polski,
Białorusi, Holandii, Niemiec i Ukrainy.
Konferencja i warsztaty były
kontynuacją prac rozpoczętych w Polsce międzynarodowymi warsztatami ekspertów z
ponad 60 państw świata na temat „Użytkowanie powierzchni Ziemi, zmiany
użytkowania powierzchni Ziemi i leśnictwo”, które z inicjatywy przewodniczącego
V Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian
klimatu prof. dr. hab. Jana Szyszko odbyły się w Tucznie w dniach 10-15 lipca
2000 r. oraz międzynarodową konferencją polityków, naukowców i praktyków z
zakresu inżynierii ekologicznej z 9 państw Europy zorganizowaną przez
Stowarzyszenie na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Polski w dniach 5-8 października
2008 r. na temat „Czternasta Konferencja Stron Ramowej Konwencji Klimatycznej
(COP 14) w Poznaniu szansą zrównoważonego rozwoju świata”. Finałem obecnej
konferencji i warsztatów w Tucznie był komunikat opracowany podczas obrad
„okrągłego stołu” i zredagowany przez komitet redakcyjny reprezentowany przez
studentów i naukowców o następującej treści: „Po wysłuchaniu referatów,
prezentacji posterów i przeprowadzeniu dyskusji odnośnie do aspektów etycznych,
praktycznych i naukowych związanych z gospodarowaniem przestrzenią przyrodniczą
w krajobrazach polno-leśnych i odbyciu wizji terenowej obejmującej funkcjonujące
od ponad 20 lat powierzchnie doświadczalne Pracowni Oceny i Wyceny Zasobów
Przyrodniczych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i Administracji Lasów
Państwowych w Tucznie, poświęcone sterowaniu dynamiką liczebności
kilkudziesięciu gatunków owadów za pomocą gospodarowania przestrzenią
przyrodniczą nastawioną na pochłanianie dwutlenku węgla z atmosfery, Komitet
Organizacyjny wyłoniony przez organizatorów, reprezentowany przez pracowników
naukowych i studentów, działając w duchu chrześcijańskiej troski o zasoby
przyrodnicze jako daru Stwórcy, stwierdza:
1. Mimo „wprowadzenia w życie”
Konwencji Klimatycznej ONZ i Protokołu z Kioto, koncentracja CO2 w atmosferze
sukcesywnie wzrasta, co spowodowane jest nie tylko coraz większym zużyciem
(spalaniem) węgla, ropy i gazu, ale również użytkowaniem powierzchni ziemi
niezgodnym z koncepcją zrównoważonego rozwoju.
2. Mimo „wprowadzenia w życie”
Konwencji o Ochronie Bioróżnorodności środowiska naukowe, niezależne organizacje
ekologiczne, jak również praktycy działający w zakresie ochrony przyrody
informują o coraz intensywniejszym zaniku rodzimych, dziko żyjących gatunków,
czego ewidentnym przykładem jest pszczoła miodna.
3. Wylesianie, zamiana
gruntów leśnych na rolne oraz degradacja takich naturalnych zbiorników węgla,
jakimi są lasy i torfowiska, powoduje wzrost emisji CO2 do atmosfery oraz zmiany
w bioróżnorodności. Polegają one głównie na zaniku gatunków charakterystycznych
dla zaawansowanych stadiów sukcesji (dla systemów przyrodniczych o dużej
zasobności węgla), gatunków krajobrazowych wykorzystujących różne stadia
sukcesyjne, na rzecz gatunków charakterystycznych dla wczesnych stadiów
sukcesyjnych (o małej zasobności węgla), a więc gatunków charakterystycznych dla
terenów rolnych i leśnych zdegradowanych.
4. Wylesianie, zamiana gruntów
leśnych na rolne, intensyfikacja rolnictwa i tworzenie wielkich areałów rolnych,
jak również degradacja takich naturalnych zbiorników węgla jak lasy i torfowiska
powoduje nie tylko wzrost emisji CO2 do atmosfery oraz niekorzystne zmiany w
bioróżnorodności, ale również zmniejszanie liczby miejsc pracy, a więc i wzrost
bezrobocia na terenach wiejskich.
5. Zmniejszenia koncentracji gazów
cieplarnianych możemy dokonać jedynie poprzez wprowadzanie w życie koncepcji
rozwoju zrównoważonego. Koncepcja zrównoważonego rozwoju to nic innego jak
szybki wzrost gospodarczy powiązany z racjonalnym użytkowaniem zasobów
przyrodniczych i przestrzeganiem praw człowieka. Nie można więc mówić o rozwoju
zrównoważonym terenów wiejskich bez wzrostu dochodów ludności wiejskiej, bez
wzrostu miejsc pracy, bez poprawy zdrowotności społeczeństwa mierzonej wzrostem
długości życia, bez zdrowej struktury klas wieku populacji ludzkiej (przewagi
młodych klas wieku), bez poprawy jakości powietrza i poprawy jakości wody.
Zrównoważony rozwój to także nie tylko brak zaniku rodzimych gatunków, ale
również ich powrót.
6. W chwili obecnej koncepcje zrównoważonego rozwoju
terenów wiejskich, a tym samym zmniejszenie wzrostu koncentracji CO2 w
atmosferze, możemy realizować poprzez promocję wzrostu pochłaniania CO2 przez
żywe systemy przyrodnicze, przede wszystkim poprzez uprawę krajobrazu, a więc
odpowiednie rozmieszczenie lasów i pól w terenach wiejskich. Jest to koncepcja
mogąca doprowadzić do konsensusu w zakresie zrównoważonego rozwoju terenów
wiejskich zgodnie z celami Konwencji Klimatycznej i Konwencji o Ochronie
Bioróżnorodności ONZ. Może być ona realizowana we wszystkich rejonach i
państwach świata, gdyż wszędzie swoją działalnością w przeszłości dokonaliśmy
albo wylesień na szeroką skalę, albo spowodowaliśmy degradację tych lasów, co
zaowocowało wzrostem emisji CO2, zanikiem rodzimej bioróżnorodności,
zmniejszaniem liczby miejsc pracy, wzrostem bezrobocia, a więc ubożeniem
lokalnych społeczności terenów wiejskich.
7. Wprowadzenie w życie koncepcji
zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich poprzez racjonalne gospodarowanie
przestrzenią przyrodniczą (uprawę krajobrazu) dla spełnienia założeń Konwencji
Klimatycznej i Konwencji o Ochronie Bioróżnorodności wymaga tworzenia planów
zagospodarowania przestrzennego (uprawy krajobrazu) opartych na rzetelnej wiedzy
z zakresu klimatologii, ekonomii i wiedzy o przyrodzie ożywionej, mających na
celu osiągnięcie wzrostu pochłaniania dwutlenku węgla dla ochrony rodzimej
bioróżnorodności oraz tworzenia miejsc pracy, głównie na terenach
niezurbanizowanych. Cel ten możemy osiągnąć poprzez rzetelne kształcenie kadr,
gdzie ekologię traktuje się jako naukę łączącą etykę, wiedzę przyrodniczą i
matematykę, a człowieka jako podmiot mający nie tylko prawo, ale i obowiązek
użytkować zasoby przyrodnicze celem korzystania z nich dla swego rozwoju w
przyszłości”.
Dokument został rozesłany do rządu i parlamentu polskiego, do
Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej oraz wszystkich współpracujących
z organizatorami konferencji i warsztatów ministrów środowiska świata.
Szansą
rozwoju terenów wiejskich jest więc ochrona i tworzenie tam miejsc pracy. To one
na terenach wiejskich mogą zapewnić prawidłowe gospodarowanie przestrzenią
przyrodniczą nastawioną na zwiększanie efektywności pochłaniania dwutlenku węgla
z atmosfery dla wzrostu produkcji roślinnej pól i lasów zgodnie z Konwencją
Klimatyczną ONZ i ochronę rodzimej bioróżnorodności zgodnie z Konwencją o
Ochronie Bioróżnorodności ONZ. Wnioski te wydają się niezwykle interesujące w
świetle polityki krajowej redukcji koncentracji CO2 w atmosferze poprzez rozwój
energetyki jądrowej i stosowanie bardzo niebezpiecznej dla polskich zasobów
energetycznych (węgiel, geotermia) i niezwykle kosztownej technologii CCS
(wychwytywanie dwutlenku węgla z atmosfery i magazynowanie w pokładach
geologicznych), gdzie koszt jednej tony może dochodzić – według Ministerstwa
Gospodarki – nawet do 100 euro za tonę.

Magdalena Bodzenta – absolwentka Międzyuczelnianego (SGGW – SGH)
Podyplomowego Studium Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych.
Czesław Boroński
– absolwent podyplomowych studiów polityka ochrony środowiska – kompensacja
przyrodnicza w WSKSiM w Toruniu.