Ludzie starsi – wciąż niewykorzystany potencjał

Felieton Akademicki

W ostatnich latach, głównie w sektorze socjalnym oraz opieki zdrowotnej, pojawiło się określenie „jakość życia”, skupiające szczególną uwagę na najstarszej populacji ludzi. Wynika to stąd, że żyjemy w epoce społeczeństw przyprószających się siwizną, w której grupa seniorów staje się coraz bardziej liczna. Dobra jakość życia seniora sprawia, że jest on zdrowszy, ma poczucie szczęścia i zadowolenia. Jest to niezmiernie ważne nie tylko dla samego seniora, ale i dla całego społeczeństwa.



Definicja jakości życia jest bardzo szeroka. Chociaż każda osoba ma własny pogląd na ten temat, istnieją pewne kryteria dobrej jakości życia wspólne dla wszystkich ludzi. Z pewnością najważniejszym jej determinantem jest dobry stan zdrowia, czyli dobra kondycja fizyczna i psychiczna. Często wymienia się tu także samodzielność, swobodne poruszanie się, zadowalające relacje społeczne, dobre warunki materialne, a także optymistyczny stosunek do życia.

Jakość życia na emeryturze

Na jakość życia seniora duży wpływ ma sposób spędzania wolnego czasu. Poglądy na temat form wypoczynku zmieniały się w istotny sposób. W drugiej połowie XX wieku starość kojarzona była z biernym odpoczynkiem po okresie aktywności zawodowej i wychowywania dzieci. Obecnie akcentuje się raczej wypoczynek czynny: spacery, turystykę, sport, rekreację, wieloraką działalność społeczną, kolekcjonerstwo.

W XXI wieku o dobrej jakości życia seniora mówi się wówczas, gdy jest on godnie, podmiotowo traktowany, rozumiany przez innych; gdy ma możliwość realizacji potrzeb estetycznych i bycia kreatywnym; gdy prowadzi aktywny tryb życia, ma poczucie bezpieczeństwa zarówno wtedy, gdy jest zdrowy, jak i w przypadku choroby i niepełnosprawności; gdy ma poczucie przynależności do wspólnoty, dysponuje kompetencjami, utrzymuje kontakty socjalne, posiada możliwości rozwoju. Dobra jakość życia to samodzielność i zrozumienie otaczającego świata, satysfakcja z realizowanych wartości duchowych i wiara w Boga.

Profilaktyka starości i aktywny tryb życia warunkują zachowanie dobrego stanu zdrowia. Człowiek źle przystosowany do życia w ostatniej jego fazie jest niespokojny, przejawia napięcia nerwowe, apatię, doznaje frustracji. Wzrost aktywności poprawia samopoczucie i samoocenę, obniża lęk, zwiększa częstotliwość kontaktów z innymi ludźmi, wpływa na niezależność. Zaznaczyć jednak należy, że zakres aktywności jednostki zależy od wieku i stanu zdrowia konkretnej osoby.

Ważnym determinantem jakości życia starszej osoby jest miejsce zamieszkania; każdy człowiek przywiązuje się do miejsc, w których spędził długie lata własnego życia. Zmiana miejsca zamieszkania to duże obciążenie emocjonalne, kryzys, stąd tak ważne jest pozostawanie w nim aż do śmierci. W przypadku zamieszkania w innym miejscu konieczna jest pomoc w adaptacji do nowych warunków, troska o utrzymywanie pozytywnych relacji społecznych.

Siwe włosy, zmarszczki, utrata figury, zmniejszenie potencji, niepełnosprawność – oto co najbardziej przeraża seniorów. Starość zawsze przynosi ze sobą strach, który wywołują codzienne wydarzenia, myśli o przyszłości, obawa przed chorobą czy samotnością. Stąd często seniorzy rozpaczliwie szukają sposobów zatrzymania procesu starzenia.

Powodem determinacji seniorów może być także fakt wdowieństwa czy rozwiedzenia, zmiany lub utraty roli zawodowej, samotność, brak potomstwa, wycofywanie się z kontaktów towarzyskich, izolacja społeczna, konieczność uzależnienia się od innych osób czy instytucji. Ponieważ wiele wymienionych czynników wpływających na dobrą jakość życia seniora wzajemnie się warunkuje, zatem działania pomocowe, jeśli są one konieczne, muszą być wieloaspektowe i odpowiednio zsynchronizowane poprzez różne grupy społeczne i instytucje.


Jak pomagać osobom starszym?

Seniorzy często potrzebują pomocy w kształtowaniu dobrej jakości życia, gdy nie potrafią już zadbać o siebie. Zatem interwencja socjalna i terapeutyczna powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb, zaistnieć w odpowiednim czasie i we właściwym miejscu. Wymienić tu należy wsparcie instrumentalne, w formie finansowej i usługowej, darowizny, pomoc psychologiczną (psychoterapia) i duchową. Wsparcie emocjonalne zapewnia dowartościowanie jednostki, poprawia stan zdrowia i pobudza do aktywności. Wówczas senior jest odprężony, zadowolony z biegu swego życia. Natomiast pozostawanie biernym znacznie zaniża jakość życia starego człowieka. Poprzez wsparcie informacyjne senior uzyskuje porady prawne, medyczne i inne.

Poprawę jakości życia seniora można osiągnąć głównie poprzez korzystanie z pomocy geriatrycznej, związanej z utrzymaniem zdrowia, leczeniem, także uzdrowiskowym. Chcąc poprawić jakość życia seniora, należy nauczyć go, jak znosić prawidłowo pobyt w szpitalu i dostosować się do zaleceń lekarskich. Senior powinien liczyć na pomoc domową, organizację wypoczynku i życia kulturalnego, kształtowanie właściwych stosunków w rodzinie oraz w najbliższym środowisku. Tylko w ostateczności osoby starsze, niezdolne do samodzielnego życia ze względu na wiek i stan zdrowia, powinny zamieszkać w domu pomocy społecznej, gdzie mogą liczyć na stosowną pomoc i wsparcie.

Pomoc udzielana seniorowi w rodzinie, przez sąsiadów, ośrodki pomocowe czy wolontariuszy w środowisku stałego zamieszkania lub w placówce opiekuńczej to wielopłaszczyznowy, dynamiczny proces. Należyte funkcjonowanie osoby starszej w środowisku zapewnić może jedynie personel odpowiednio przygotowany do takiej pracy, wykazujący się wysokim poziomem wiedzy, sprawnością i kompetencjami; personel fachowo pomagający, wzbogacony o wiedzę tworzenia „nowej kultury”, który wie, że pomaganie seniorom to zorientowanie się na potrzeby najstarszych członków społeczeństwa; świadomy, że określenie poziomu jakości życia tych osób musi być dokonywane codziennie. Stąd tak ważne jest kształcenie i ustawiczne dokształcanie kadry pomocowej. Śmiem twierdzić, że taką kadrę będą stanowili m.in. absolwenci Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

Determinanty jakości życia seniorów powinny być również monitorowane wyznacznikami kierunków rozwoju polityki społecznej, zwłaszcza służby zdrowia, w zakresie spraw socjalnych i profilaktyki zdrowotnej oraz jakości leczenia i opieki.

Na zakończenie warto podkreślić, że osoby starsze nie mają jednakowych szans doświadczania wysokiej jakości życia w okresie swojej starości. Obowiązkiem całego społeczeństwa jest uczynić wszystko, by jakość ta była jak najlepsza, by ludziom starszym żyło się coraz lepiej i godniej, w atmosferze powszechnej akceptacji i uznania.