„Kreślić nowe mapy nadziei”. Papież Leon XIV o misji edukacji w świecie niepewności

W 60. rocznicę ogłoszenia soborowej deklaracji „Gravissimum educationis” Papież Leon XIV skierował do całego Kościoła List Apostolski „Disegnare nuove mappe di speranza” („Kreślić nowe mapy nadziei”). Dokument ukazuje edukację jako serce ewangelizacji i jedną z najwyższych form chrześcijańskiej miłości – pisał Ojciec Święty w adhortacji „Dilexi te”.

„Edukacja nie jest działalnością uboczną, ale stanowi samą tkankę ewangelizacji” – napisał Leon XIV w liście podpisanym w wigilię 60. rocznicy deklaracji Soboru Watykańskiego II Gravissimum educationis.

W obliczu „skomplikowanego, zfragmentaryzowanego i zdigitalizowanego” środowiska edukacyjnego Papież wezwał do odnowienia spojrzenia na chrześcijańską paideię – całościową wizję wychowania, która łączy wiarę i rozum, myśl i życie, poznanie i sprawiedliwość.

„Tam, gdzie wspólnoty edukacyjne pozwalają się prowadzić słowu Chrystusa – nie cofają się, lecz wychodzą naprzód; nie wznoszą murów, lecz budują mosty” – czytamy w dokumencie.

Papież Leon XIV ukazał dzieje edukacji katolickiej jako „historię Ducha w działaniu”: od Ojców pustyni po św. Augustyna, zakony monastyczne i uniwersytety średniowiecza. Wspomniał św. Jana Bosko, św. Józefa Kalasantego, św. Jana Chrzciciela de La Salle oraz liczne kobiety, które „otworzyły drogi dla dziewcząt, migrantów i ubogich”.

W tym kontekście Leon XIV przywołał swe słowa z adhortacji „Dilexi te”: „W wierze chrześcijańskiej edukacja ubogich nie jest przysługą, lecz obowiązkiem”. Dla Papieża pedagogika w Kościele „nigdy nie jest teorią oderwaną od życia, lecz ciałem, pasją i historią”.

Edukacja chrześcijańska – czytamy dalej – jest dziełem wspólnotowym. Nikt nie wychowuje sam – zaznaczył Leon XIV. Szkoła katolicka ma być środowiskiem, w którym wiara, kultura i życie splatają się w jedno.

Papież przypomniał też o centralnym miejscu rodziny, która pozostaje pierwszym miejscem wychowania oraz o konieczności współodpowiedzialności między rodzicami, nauczycielami i Kościołem.

„Strzeżcie serca: relacja jest ważniejsza niż opinia, a osoba ważniejsza niż program” – podkreślił Ojciec Święty.

W Liście Apostolskim Leona XIV na nowo wybrzmiewa przesłanie Gravissimum educationis: prymat osoby ludzkiej nad funkcjonalnością.

„Człowiek nie jest profilem kompetencji, nie sprowadza się do przewidywalnego algorytmu, lecz jest obliczem, historią i powołaniem” – zauważył Papież.

Dlatego edukacja chrześcijańska musi formować całego człowieka – duchowo, intelektualnie, uczuciowo, społecznie i cieleśnie. W duchu św. Johna Henry’ego Newmana – ogłoszonego współpatronem misji edukacyjnej Kościoła – Papież przypomniał, że prawda religijna nie jest tylko częścią, lecz warunkiem wszelkiego poznania.

Papież Leon XIV poświł uwagę edukacji w świecie technologii i sztucznej inteligencji.

„Technologia ma służyć człowiekowi, nie go zastępować” – stwierdził.

Ojciec Święty ostrzegł przed efektywnością bez duszy i standaryzacją wiedzy, apelując o połączenie inteligencji technicznej, emocjonalnej, społecznej, duchowej i ekologicznej. Z kolei w kontekście ekologii przypomniał, że zapomnienie o wspólnym człowieczeństwie rodzi przemoc, a gdy cierpi ziemia, najbardziej cierpią ubodzy. Dlatego edukacja katolicka powinna łączyć sprawiedliwość społeczną i ekologiczną, (…) uczyć wyboru nie tego, co wygodne, lecz tego, co sprawiedliwe – wyjaśnił Papież.

W zakończeniu papież Leon XIV nawiązał do inicjatywy Papieża Franciszka – Globalnego Paktu Edukacyjnego, nazywając go „jedną z gwiazd” orientujących Kościół w XXI wieku. Dokument wskazuje siedem dróg – od stawiania osoby w centrum, przez dialog pokoleń i godność kobiet, po troskę o wspólny dom.

Do siedmiu dróg Papież dodaje trzy priorytety. Pierwszy dotyczy życia wewnętrznego.

„Młodzi pragną głębi, potrzebują przestrzeni ciszy, rozeznania, dialogu z własnym sumieniem i z Bogiem” – mówił Leon XIV.

Drugi priorytet odnosi się do humanizmu cyfrowego. Papież Leon XIV wezwał, by wychowywać do mądrego korzystania z technologii i sztucznej inteligencji, stawiając osobę przed algorytmem oraz harmonizując inteligencję techniczną, emocjonalną, społeczną, duchową i ekologiczną. Trzeci priorytet obejmuje pokój rozbrojony i rozbrajający.

„Uczmy języków bez przemocy, pojednania, budowania mostów zamiast murów” – nawoływał Papież, dodając, by słowa „Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój” (Mt 5,9) stały się zarówno metodą, jak i treścią wychowania.

Na zakończenie Papież Leon XIV skierował wezwanie do całej wspólnoty edukacyjnej: „Rozbrójcie słowa, podnieście wzrok, strzeżcie serca. Edukacja nie posuwa się naprzód polemiką, lecz łagodnością, która słucha”.

„Mniej etykiet, więcej historii; mniej jałowych przeciwieństw, więcej symfonii w Duchu” – napisał Leon XIV.

Dodał, że wtedy nasza konstelacja nie tylko zajaśnieje, ale i wskaże drogę: ku prawdzie, która wyzwala, ku braterstwu, które umacnia sprawiedliwość, ku nadziei, która nie zawodzi.

Vatican News