Kraków: krypta kościoła oo. Pijarów z barokowym wystrojem

Zakończono konserwację XVIII-wiecznych polichromii w krypcie kościoła oo. Pijarów w Krakowie. Malowidła – przedstawiające sceny męki Chrystusa – były zakryte tynkami i niewidoczne przez 150 lat. Wierni i turyści będą mogli zobaczyć je po Nowym Roku.

„Już w 2013 r. – dzięki pracom badawczym – wiedzieliśmy, że znajdują się tutaj polichromie, choć trudno było wówczas ocenić, jak rozległe i jaka jest ich wartość artystyczna” – mówił, prezentując efekty prac o. Józef Tarnawski, koordynator projektu rewaloryzacji unikatowych polichromii z ramienia Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów.

W wyniku żmudnej pracy konserwatorom udało się odsłonić i w pełni zrekonstruować barokowe dekoracje ścienne. Ich autorem był ceniony w XVIII wieku autor polichromii Andrzej Radwański. Przedstawiają sceny tajemnic bolesnych różańca: modlitwę Jezusa w Ogrójcu, biczowanie Chrystusa, koronowanie cierniem, drogę krzyżową, ukrzyżowanie. W szóstej niszy znajduje się „Opłakiwanie” – z Maryją przeszytą mieczem boleści. „Modlitwa w Ogrójcu” została zrekonstruowana, pozostałe sceny są oryginalne.

„Każda z tych scen to był rebus do rozwiązania” – mówiła konserwator dzieł sztuki Eliza Buszko.

„Odsłanianie tych malowideł, ich odczytywanie i interpretacja to było ogromne wyzwanie. Prowadziliśmy intensywne dyskusje, jak rozwiązać je kompozycyjnie. Było wiele znaków zapytania, a na koniec wszystko złożyło się w bardzo harmonijną całość” – dodała.

Jak podkreśliła Eliza Buszko, autor malowideł – Andrzej Radwański – to malarz dzisiaj niedoceniany. Wiele jego dzieł uległo zniszczeniu w czasie wielkiego pożaru Krakowa, a inne zostały w kolejnych stuleciach zasłonięte lub zastąpione nowymi. Malowidła w tzw. lunetach są natomiast dziełem Franciszka Ecksteina i jego zespołu.

Piotr Białko z firmy, która realizowała prace mówił, że największym wyzwaniem było pogodzenie prac budowalnych i działań konserwatorskich. W trakcie trzeba było także zmienić projekt.

„Wchodząc do tej krypty – mam nadzieję – nie jesteśmy we współczesnym wnętrzu, które wykorzystuje historyczne elementy, ale w historycznym wnętrzu, które ma w sobie współczesne elementy, pozwalające na nowoczesne funkcjonowanie” – powiedział Piotr Białko.

Krypta kościoła oo. Pijarów pełniła niegdyś funkcje sakralne. Była konsekrowana w 1733 r. jako kaplica z ołtarzem „Więzienia Chrystusa”, który się nie zachował. Centralną część tego wnętrza zajmują „Święte Schody” – kopia schodów, po których Chrystus w Jerozolimie szedł przed sąd Piłata. U ich szczytu znajdował się ołtarz Uwięzienia Pana Jezusa, a pod schodami aranżacja Grobu Pańskiego.

W trakcie prac w kryptach odkryto katakumby, w których zachowało się kilkadziesiąt pochówków, a w stopniach „świętych schodów” 59 niewielkich nisz, w których złożone zostały relikwie męczenników i Krzyża Świętego.

Relikwie zostały ze schodów wyjęte i zabezpieczone.

„Wrócą one do tego wnętrza, ale nie ma jeszcze decyzji, gdzie dokładnie zostaną umieszczone” – mówił o. Tarnawski. Jak zapowiedział w krypcie będą odbywały się zarówno wydarzenia religijne, jak i kulturalne. W przyszłym roku zaplanowano cztery wystawy, które mają korespondować z charakterem tego miejsca.

Prace prowadzone w krypcie i w pomieszczeniach niezbędnych, by przystosować tą przestrzeń do funkcji wystawienniczych i kulturalnych były finansowane ze środków UE, SKOZK i z pieniędzy własnych zakonu. Był to koszt blisko 16 mln zł, z czego 13,5 mln to unijna dotacja, a ponad 2 mln zł pochodziły z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, którym dysponuje SKOZK. Prace trwały od sierpnia 2017 do listopada 2019 r.

OO. Pijarzy złożyli do SKOZK wniosek o dofinansowanie kolejnych prac planowanych w 2020 r., a obejmujących m.in. odtworzenie ołtarza „Więzienia Chrystusa” oraz rekonstrukcję groty grobu Pańskiego.

PAP