Dom Boga i Jego dzieci – 100-lecie kościoła w Oszmianie
na jubileusz 100-lecia naszej świątyni.
Zapraszam wszystkich, którym oszmiańska ziemia jest bliska sercu: którzy stąd
pochodzą oraz tych,
którzy pragną razem z nami uczestniczyć w dziękczynieniu za dar świątyni.
Historia
Oszmiany jest długa i bogata. Już w XI w. kronikarze zapisali obecność księcia
Jarosława Mądrego w tej okolicy. Pod koniec XIII
w. została przyłączona
do Wielkiego Księstwa Litewskiego, o czym wzmiankuje "Kronika Litewska i Żmudzka".
Najazd z lat 1384-1385 zniszczył miasto i okolicę. Od 1413 r. gród znajdował
się w województwie wileńskim.
W 1519 r. Oszmiana została zniszczona przez wojska moskiewskie. W 1537 r. jej
mieszkańcy otrzymali przywileje handlowe i targowe, a w 1566 r. magdeburskie
prawa miejskie potwierdzone w 1683 r. przez Jana III Sobieskiego. Oszmiana
była miejscem sądów i sejmików, co stwierdza dokument króla Stanisława Augusta
z 1792 r.
Rozbiory Rzeczypospolitej sprawiły, że miasto znalazło się w imperium rosyjskim.
W czasie Powstania Listopadowego (1831 r.) Oszmiana została opanowana przez
oddziały mieszczan dowodzone przez Karola hr. Przeździeckiego i dominikanina
o. Jasińskiego. 15 kwietnia 1831 r., podczas odbierania miasta z rąk powstańczych,
rosyjska ekspedycja karna z Wilna pułkownika Wierszalina (1500 żołnierzy) starła
się z małym oddziałem powstańczym – tylną strażą głównego oddziału, który wycofał
się do Puszczy Nalibockiej. Rosjanie spalili miasto i dokonali rzezi jego mieszkańców.
W kościele dominikańskim zamordowano 500 osób, w tym kobiety, dzieci i kapłana
sprawującego nabożeństwo.
Na starym cmentarzu w Oszmianie znajdują się inne dowody bohaterstwa i patriotyzmu
synów ziemi oszmiańskiej: mogiły polskich żołnierzy poległych w 1920 r. w walce
z bolszewikami, a także wspólny grób ponad 50 Polaków zamordowanych przez NKWD
w nocy z 23 na 24 czerwca 1941 r.
Kościoły Oszmiany
Parafia w Oszmianie, założona przez Jagiełłę lub księcia Witolda w końcu XIV
w., jest jedną z najstarszych w diecezji grodzieńskiej. W 1505 r. Aleksander
Jagiellończyk sprowadził tu OO. Franciszkanów. Z jego fundacji stanął drewniany
klasztor i murowany kościół, który został zniszczony w czasie potopu szwedzkiego.
Odbudowa kościoła była możliwa dzięki biskupowi wileńskiemu Janowi K. Dowgialle
Zawiszy. W 1667 r. w mieście pojawił się jeszcze jeden kościół – fundacji
Andrzeja i Doroty Poczobuttów. Sprowadzili oni tu OO. Dominikanów i zbudowali
klasztor oraz drewniany kościół pw. Trójcy Świętej. W 1850 r. zakon został
skasowany, a kościół w 1872 r. przeniesiono na cmentarz parafialny, gdzie
pełnił rolę kaplicy cmentarnej. Po jakimś czasie na miejscu kościoła dominikańskiego
wybudowano aktualną cerkiew. Kaplica cmentarna została zdewastowana w czasach
ostatnich prześladowań. Aktualnie prowadzone są prace przy jej gruntownym
remoncie.
Pojawia się kościół – symbol miasta
Trzecią świątynią był nasz kościół parafialny. W czasie zaborów władze carskie
zamknęły świątynie zakonne. Kościół parafialny okazał się niewystarczający.
Starania w końcu XIX w. ówczesnego proboszcza i dziekana ks. Kazimierza Sajkowskiego
(spoczywa na starym cmentarzu w Oszmianie) i parafian spotykały się ze sprzeciwem
władz carskich. Ostatecznie pozwolono na rozbudowę istniejącego kościoła.
I tak powstała obecna, trójnawowa świątynia z pięknymi wieżami górującymi
nad miastem. Budowa trwała zaledwie 6 lat: od 1900 do 1906 r. Projekt w stylu
baroku wileńskiego przygotował Wacław Michniewicz.
Można tylko sobie wyobrazić, jak wielki był entuzjazm oszmiańczuków, że w czasach
caratu w tak krótkim czasie z własnych składek zbudowali taką okazałą świątynię!
Kościół konsekrował dopiero 13 lipca 1938 r. ks. abp Romuald Jałbrzykowski
podczas wizytacji – ostatniej przed II wojną. Od 1928 r. proboszczem oszmiańskim
był ks. dziekan Walerian Holak. Niezłomny duszpasterz przetrwał dramatyczne
czasy II wojny światowej. Czasy następne okazały się jeszcze gorsze… Rankiem
24 kwietnia 1948 r. po odpuście św. Jerzego męczennika, ks. Walerian został
aresztowany przez NKWD i niedługo potem (13 maja) zamęczony w więzieniu w Wilejce.
Od tego czasu parafia została bez pasterza, a kościół i budynki kościelne zabrane.
W świątyni składano len; później zniszczył go pożar. Następnie urządzono w
niej fabrykę: kościół podzielono na kilka kondygnacji, a w prezbiterium – miejscu
przechowywania Najświętszego Sakramentu i sprawowania Mszy św. – urządzono
łazienki i ubikacje. Jedną wieżę wykorzystano na wieżę ciśnień. Przez 40 lat
sprofanowana świątynia była dla wiernych smutnym symbolem szatańskiej mocy.
To był najtrudniejszy czas w historii parafii i najtragiczniejszy w niedługiej
historii kościoła "jubilata".
Non praevalebunt – Nie przemogą!
Nasz Zbawiciel zapewnił uczniów: Bramy piekielne nie przemogą Kościoła! Po
latach prześladowań i zniszczeń kościół od końca 1989 r. etapami wraca do
pierwotnego przeznaczenia. Pierwszym proboszczem po odzyskaniu kościoła został
ks. Antoni Rafałko. Razem z parafianami z wielkim entuzjazmem zabrał się
do przywracania świątyni godnego wyglądu i rozpoczęło się systematyczne duszpasterstwo.
Kolejni proboszczowie kontynuowali dzieło. W latach 2003-2005 kościół na
zewnątrz został odremontowany: zmieniono dach, położono nowe tynki, odtworzono
wiele zniszczonych elementów elewacji, świątynię pomalowano.
Obraz Matki Bożej
Jasnogórskiej
Parafianie są przekonani, że przetrwanie i odrodzenie kościoła zawdzięczamy
Maryi, naszej Pani Jasnogórskiej. Jej wizerunek przechował się w Gudohajach
i powrócił po latach tułaczki na swoje miejsce. Maryja w tym wizerunku jasnogórskim
przez cały miniony wiek opiekowała się naszą wspólnotą. Każdego sobotniego
poranku i wieczorem odprawiamy nieustającą nowennę przed obrazem Matki Bożej.
Naszą wdzięczność Matce Niebieskiej wyrażamy od 2000 r. przez uroczyste obchody
Jej dorocznego odpustu 26 sierpnia.
Przygotowanie
do jubileuszu
100-lecia budowy
kościoła
Nasze przygotowanie rozpoczęliśmy już w ubiegłym roku. Początkiem była parafialna
pielgrzymka autokarowa do Częstochowy. 16 sierpnia w kaplicy jasnogórskiej
uroczyście poświęciliśmy trzy kopie obrazu Matki Bożej Częstochowskiej. Od
odpustu 26 sierpnia Maryja w tych obrazach nawiedza nasze domy. Po nawiedzeniu
mieszkańcy poszczególnych wsi czy ulic gromadzą się na Mszy św. odprawianej
w kościele przy obrazie Matki Bożej Częstochowskiej. Wierni z wielkim wzruszeniem
przyjmują ten wizerunek i żarliwie modlą się za parafię. Na różne sposoby przygotowujemy
się do zbliżających się uroczystości. Modliliśmy się na pielgrzymkach do Katynia
(maj), do Lwowa (czerwiec). Także tegoroczna piesza pielgrzymka do Trokiel
miała charakter dziękczynny. Z okazji jubileuszu został wydany kalendarz poświęcony
naszej parafii.
Program uroczystości jubileuszowych
Uroczystości będą obchodzone w dwóch etapach: rozpoczniemy je w sobotę, 26
sierpnia, uroczystością odpustową NMP Częstochowskiej. W wigilię odpustu
zaplanowano wieczorne czuwanie: procesję eucharystyczną, Różaniec i Pasterkę
Maryjną o północy. Msza św. w sobotę, 26 sierpnia, zostanie odprawiona o
godz. 12.00. Po Eucharystii przewidziany jest koncert i świętowanie na wesoło.
Jesienią mamy w planach tygodniowe misje parafialne. Rozpoczną się w piątek,
22 września. Centralne uroczystości jubileuszowe odbędą podczas odpustu św.
Michała Archanioła w piątek, 29 września. Ich głównym punktem będzie Eucharystia
o godz. 12.00 z udziałem naszego ordynariusza ks. bp. Aleksandra Kaszkiewicza.
Bez naszego kościoła i jego dwóch strzelistych, ażurowych wież trudno wyobrazić
sobie panoramę Oszmiany. Od stu lat są jak dwie dłonie wzniesione wysoko w
modlitwie ku niebu i stanowią czytelny symbol naszego miasta. Te wieże chyba
najwymowniej wyrażają treść zawołania patrona naszej świątyni św. Michała Archanioła
– Pogromcy szatana. Niech i następnym pokoleniom wlewają w serca nadzieję,
że "KTÓŻ JAK BÓG!".
ks. Jan Puzyna
Zapraszamy do Oszmiany!
Kontakt:
Rzymskokatolicka parafia
św. Michała Archanioła
ul. Holszańska 1
231100 Oszmiana
Białoruś
tel.+375-159345865
kom. +375-296611659
[email protected]