Ekshumacje komandorów na Powązkach

Jesienią rozpoczną się badania miejsca pochówków ofiar stalinowskiego
terroru na tzw. Łączce, m.in. kwatery Ł na warszawskich Powązkach Wojskowych.
Prace będzie prowadziła Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Dalszym ich
efektem mają być ekshumacje z masowych miejsc pochówków. Rodziny ofiar, które
nie wiedzą, gdzie spoczywają ich bliscy, czekają na to od kilkudziesięciu lat.

– Ile lat można o tym mówić, a nikt tego jednak nie spróbował przebadać. Są w
tej chwili techniczne możliwości i da się to zrobić – podkreśla w rozmowie z
"Naszym Dziennikiem" dr Andrzej Kunert, sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i
Męczeństwa. Kilka dni temu Rada podjęła decyzję o przebadaniu kilku miejsc
masowych pochówków ofiar zbrodni stalinowskich.
– Wygląda na to, że są trzy takie miejsca w Warszawie i okolicach, i my
przebadamy każde z nich. W ciągu kilku miesięcy rozpoczniemy prace i wreszcie
będziemy wiedzieli – podkreśla Kunert.
Rada chce zbadać tzw. Łączkę na wojskowym cmentarzu Powązkowskim, na Służewie
przy ul. Wałbrzyskiej oraz kwatery na cmentarzu wojennym w Trojanowie pod
Sochaczewem. Wszędzie tam chowano potajemnie żołnierzy i partyzantów mordowanych
przez bezpiekę w więzieniu mokotowskim.
– Na razie mówimy o zbadaniu i ustaleniu, w którym z tych miejsc mamy do
czynienia z pochówkiem szczątków, później oczywiście będziemy myśleli o
ekshumacji, ale w pierwszym rzędzie musimy mieć pewność co do pochówków – mówi
sekretarz Rady.
Rada chce w tej sprawie zaproponować współpracę Instytutowi Pamięci Narodowej. –
Podejmiemy te działania w ścisłej współpracy i porozumieniu z Instytutem Pamięci
Narodowej, wykorzystując całą dotychczasową wiedzę. To będzie jedna z dwóch
dużych spraw, które razem z IPN weźmiemy na siebie – zaznacza Kunert. Dodaje, że
na razie trwa oczekiwanie na formalne objęcie stanowiska przez nowego prezesa
Instytutu. Przedstawiciel IPN potwierdza, iż nie ma jeszcze na ten temat żadnych
informacji. – Ta propozycja trafi pewnie do nowego prezesa – mówi Andrzej
Arseniuk, rzecznik IPN.
Instytut ponad rok temu podjął poszukiwania grobu gen. Augusta Fieldorfa "Nila",
opierając się na dokumencie, który według IPN "w sposób bardzo precyzyjny
określa, że od 1948 do 1955 roku osoby, na których wykonano wyrok śmierci na
Rakowieckiej, były chowane na Powązkach". – Mamy zidentyfikowany teren, na
którym zostało pochowanych 248 polskich patriotów zamordowanych na Rakowieckiej,
jednak poszukiwania grobu generała trwają. Prace poszukiwawcze obejmują teren
tzw. Łączki, czyli obszar w pobliżu pomnika ofiar zbrodni na Rakowieckiej oraz
obszar kwater Ł i Ł2, a także sąsiednich – mówił wówczas historyk Instytutu
Jacek Pawłowicz. Badacz podkreślał, że udało się precyzyjnie określić obszar
poszukiwań na Powązkach Wojskowych. – To teren o wymiarach ok. 50 na 70 metrów –
wskazywał.
Jednak mimo ambitnych planów i badań specjalistycznym sprzętem prace utknęły w
miejscu pod koniec 2009 roku. Najprawdopodobniej zadecydowały o tym m.in.
względy finansowe.
– Myśmy tylko potwierdzili, że tam z całą pewnością byli chowani żołnierze,
których zamordowano na Rakowieckiej, i to wszystko – mówi dziś Pawłowicz. –
Ustaliśmy to w oparciu o dokumenty, o relacje osób, o inne jeszcze badania, że
to jest miejsce pochówku. Nie sądzę, żeby były jakiekolwiek prace jeszcze w tym
miejscu. Ekshumacja to są ogromne koszty, nie wiem, czy ktokolwiek się tym
zajmie – uważa historyk.
Jednak ustalenie konkretnych miejsc pochówków jest zgodne z oczekiwaniami rodzin
pomordowanych patriotów. Przez wiele lat, aż do śmierci w zeszłym roku, grobu
swojego ojca szukała Maria Fieldorf-Czarska. Przez wiele lat sprawdziła wiele
informacji dotyczących domniemanych miejsc pochówku jej ojca. Kilkakrotnie w
rozmowie z nami wyrażała obawy, że nie uda jej się odnaleźć grobu przed
śmiercią.
W kwaterze na Łączce nigdy nie została przeprowadzona ogólna ekshumacja.
Wnioskował o nią kilka lat po upadku komunizmu Witold Mieszkowski, syn jednego z
wojskowych prawdopodobnie tam spoczywających. Niestety, w 1992 r. prokuratura
wydała odmowną decyzję.
Pawłowicz podkreśla, że takich miejsc pochówków ofiar bezpieki udało się w
Warszawie zidentyfikować kilka. – Były inne miejsca, jak Służew, w sumie są
cztery miejsca w Warszawie, które udało się nam zlokalizować – podkreśla.
W kwaterze na Łączce ofiary upamiętnia pomnik wzniesiony w 1990 r. z wmurowanymi
tabliczkami z nazwiskami żołnierzy i partyzantów. Dostrzeżemy tam nazwiska
bohaterskich partyzantów jak słynni mjr Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka" czy płk
Hieronim Dekutowski "Zapora". Najprawdopodobniej to tam spoczywają też niezłomni
żołnierze Wojska Polskiego jak Witold Pilecki czy właśnie gen. August Fieldorf
"Nil". Ale jest też szereg mniej znanych oficerów WP, których stalinowska
Informacja Wojskowa oskarżała o rzekome spiski i szpiegowanie, a którzy po
długich, bestialskich śledztwach byli skazywani na śmierć. Należą do nich m.in.
ofiary tzw. spisku komandorów rozstrzelani w 1952 r. w więzieniu na warszawskim
Mokotowie: kmdr Stanisław Mieszkowski, którego syn bezskutecznie starał się o
ekshumację, kmdr por. Zbigniew Przybyszewski, kmdr Jerzy Staniewicz czy mjr
Zefiryn Machalla. Wszystkich ich później oczyszczono z wszelkich zarzutów.

 

Zenon Baranowski

********************

Osoby pochowane w kwaterze na Łączce na Powązkach Wojskowych

płk Bernard Adamecki
kpt. Wacław Alchimowicz
Feliks Antczak
Waldemar Baczak "Arnie"
sierż. Józef Bahrycz
Piotr Bańczyk
ppłk Zdzisław Barbasiewicz
Edward Bartkowski
kpt. Józef Batory
Tadeusz Bejt
Zbigniew Bernatowicz
Jan Bielski
Witold Bikulicz
kpt. Antoni Błaszczyński
kpt. Franciszek Błażej
Józef Boguszewski
Henryk Borkowski
Władysław Borowiec
Stefan Bronarski
płk Jerzy Broński
Edmund Bukowski
kpt. Bronisław Chajęcki
por. Karol Chmiel
Eugeniusz Chudowolski
ppłk Łukasz Konrad Ciepliński
Tadeusz Cieśla "Żbik"
Ryszard Cieślak
rtm Andrzej Czaykowski "Garda"
Jan Czeredys
kpt. Józef Czerniawski
Bolesław Częścik
Julian Czerwiakowski
mjr Hieronim Dekutowski "Zapora"
Stanisław Derkus
ppłk Stefan Długołęcki
Edward Długosz "Kronikarz"
Adam Doboszyński
mjr Grzegorz Doliwa Dobrowolski
Bolesław Dominik
Władysław Dubielak
Konrad Dybowski
Władysław Dybowski
Edward Dziewa
Tadeusz Dziońsko
Leon Dziubecki
Zdzisław Eichler
Zbigniew Ejme
Eugeniusz Falkus
Jan Farbotnik
gen. bryg. August Emil Fieldorf "Nil"
kpt. Gracjan Fróg "Szczerbiec"
Adam Gajdek "Olek"
Tadeusz Gałka
ppłk Kazimierz Gąsiorowski "Edyta"
Mieczysław Gągorowski
kpt. Stefan Głogowski "Józef"
Stefan Głowacki "Smuga"
Tadeusz Głuchowski
Henryk Gosik
Stefan Górski "Brzeg"
Edward Grabarz
Paweł Grieger
Telesfor Grewling
Ksawery Grocholski "Leonard"
Roman Groński "Żbik"
prof. Marian Grzybowski
mjr Józef Gumowski "Ziutek"
gen. bryg. Franciszek Kwiryn Herman
Napoleon Idzikowski
Emil Jabłoński "Salomon"
mjr Karol Jabłoński
Zygmunt Jakimiuk
Roman Jaroszyński
Jerzy Jętkiewicz
płk.obs. Józef Maksymilian Jungrav
Marian Kaczmarek
chor. Adolf Kaczmarczyk "Grom"
Stanisław Kaczmarczyk
ks. Zygmunt Kaczyński
Jan Kaim
Augustyn Kania
kpt. lek. med. Witold Karlicki "Marian II"
ppor. Roman Rawicz Karwowski
Stanisław Karwowski
ppłk Stanisław Kasznica
Mieczysław Kawalec "Żbik"
ppor. Zygmunt Kęska "Świt"
ppłk. Aleksander Kita
Zdzisław Klimpel
Tadeusz Klukowski
Leon Knyrewicz
por. Konstanty Kociszewski "Górka"
Jan Koj
mjr Bolesław Kontrym "Żmudzin"
Wiktor Komorowski
Stanisław Kopik "Zemsta"
Wacław Korwel
Tadeusz Kościółek
Józef Krasowski
Franciszek Krawczykowski
Jan Kruk "Tadeusz"
płk Aleksander Krzyżanowski "gen. Wilk"
Wiktor Kuczyński
Jan Kuzko
Ryszard Kuzubski
Władysław Kwiatkowski
mjr Adam Lazarowicz
ppor. Jan Lebedowicz "Szeliga"
ppor. Zygmunt Lercel
Tadeusz Leśnikowski
mjr Bolesław Lipski "Bartłomiej"
Władysław Lisiecki
Julian Łabędzki
Tadeusz Łabędzki
Stanisław Łukasik "Ryś"
ks. ppor. Kazimierz Łuszczyński
Mikołaj Łutczak
mjr Zefiryn Machalla
Zygmunt Maciejec
Stefan Majewski
Tomasz Malczewski
Józef Marcinkowski "Wybój"
ks. Rudolf Marszałek
Włodzimierz Marszewski "Gorczyca"
płk pilot August Menczak
dr Stanisław Mieszkowski
Edwin Matecki
Włodzimierz Miączuński
Jerzy Miatkowski "Zawada"
Stanisław Mierzwiński
płk Feliks Michałkowski
płk pilot Władysław Minakowski
Lucjan Minkiewicz "Wiktor"
kpt. Adam Mirecki
Stanisław Mittlener-Dąbrowa
Wincenty Morawski
Franciszek Michalski
ppłk Stanisław Michowski
szer. Tadeusz Mroczkowski
kpt. Jan Morawiec "Remisz"
Lech Neyman
por. Edward Nowicki
Mirosław Nowicki
ppor. Stefan Nowaczek "Wilk"
płk Mieczysław Oborski
Zygmunt Ojrzyński "J 13"
Stanisław Okniński
ppłk Antoni Olechnowicz "Pohorecki"
por. Bodgan Olszewski
płk Marian Orlik
Stefan Ostrowski "Szczygieł"
Bolesław Panek
Paweł Pałys
Wincenty Paszuk
Edmund Pawliszewski
Roman Henryk Pawłowski "Orłow"
Tadeusz Pelak "Junak"
Jan Piesiewicz
Bogusław Pietrkiewicz
kpr. Stefan Pietusiński
rtm. Witold Pilecki
ppłk Edward Pisula "Tama"
Stanisław Piwek
Wiesław Płoński
Tadeusz Polesiński
kmdr por. Zbigniew Przybyszewski
por. Jan Przybyłowski
ppor. pilot Edward Pytko
Lech Rajchel "Lesław"
Karol Rakoczy
mjr Zygmunt Roguski
Józef Rzepka "Krzysztof"
Apolinary Rybicki
Lechosław Roszkowski
Wacław Rogala
płk. Aleksander Rode
ppłk. Roman Rypson
ppor. Zbigniew Romer
Jan Rodowicz ps. "Anoda"
Leopold Rutkowski
por. Edmund Rosochacki
Tadeusz Przybylski
mjr Karol Sęk
Antoni Siwiec
Stefan Skrzyszowski
Eugeniusz Smoliński
por. Mieczysław Sokołowski "Dakowski"
płk Zygmunt Sokołowski
Dionizy Sosnowski
Piotr Stachowicz
kmdr Jerzy Staniewicz
Stanisław Stankiewicz
Władysław Stępnowski
Jerzy Leopold Stiasny
Jerzy Stolarski
Feliks Stroiński
Wiktor Stryjewski
mjr Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka"
ppor. Zygmunt Szymanowski "Lis"
ppłk Lucjan Szymański "Janczar"
Marian Szymczak
płk pilot Szczepan Ścibor
Leszek Śliwiński
Władysław Śliwiński
mjr Ludwik Świder
Władysław Ulanowski
Zygmunt Urbański
mjr Stanisław Tabisz
prof. Władysław Tarnawski
Aleksander Tomaszewski "Bończa"
Stefan Tomaszewski
Edmund Truduj "Mundek"
Kazimierz Tuszyński "Łoś II"
Zygmunt Tutkaj
Helena Trzcińska
Wacław Walicki "Teresa"
Jan Wardak "Złośnik"
Arkadiusz Wasilewski "Biały"
Bolesław Wasiutyński
płk Antoni Wereszczyński
Ryszard Widelski
ppor. Zygmunt Wilczyński "Żuk"
Jerzy Wierzbicki
Andrzej Wlekliński
Kazimierz Wojciechowski
kpt. Zygmunt Wolanin
Józef Wołyniec
Zygmunt Woszczyński
Jan Wyszomirski
Franciszek Wyżykiewicz
Aleksander Wzorek
Edmund Zakrzewski
Jerzy Zakulski
Stanisław Zalewski
kpt. Tadeusz Zawadziński "Wojciech"
mjr Benno Zerbst
Stanisław Żabicki
Henryk Żmudzki
Helena Żurowska
Władysław Żwirek