Systemy zbudowane na bezprawiu upadają

Z ks. prof. dr. hab. Waldemarem Irkiem, rektorem Papieskiego Wydziału
Teologicznego we Wrocławiu, rozmawia Marek Zygmunt

Jakie przesłanie kryje się w haśle tegorocznego Forum Młodych "Wierność
Polsce"?

– Trzeba zawsze umieć odróżnić ideologię od rzeczywistości. Polska jest
rzeczywistością namacalną i drogą każdemu, kto czuje się Polakiem. I wierność
Polsce w tym sensie będzie zawsze wiernością samemu sobie. Natomiast hasła,
które ideologizują Polskę, instrumentalnie wykorzystujące wartości, nadużywające
polskości jako legitymizacji dążeń statutowych danej partii czy organizacji –
pozostają często z tym w sprzeczności. Nadużyciem jest wierność ideologii
rozumiana jako wierność Ojczyźnie. Trzeba wielkiej czujności, by rozeznawać
różnice i nie dać się wykorzystać w politycznych sporach i rozgrywkach
międzypartyjnych.

Czy Kościół może i powinien wpływać na kształtowanie postaw patriotycznych?

– Kościół uczy o wierności Chrystusowi i Jego Ewangelii. Patriotyzm, jako
postawa miłości Ojczyzny, jest realizacją powołania czynienia sobie ziemi
poddaną, budowaniem ładu społecznego i solidarności międzyludzkiej. Miłość do
Ojczyzny to przedłużenie czwartego przykazania – nakaz czczenia Ojca i Matki, to
także nakaz pełnej czci postawy wobec Ojczyzny, domu, rodziny, języka, kultury i
tradycji. Czy Kościół powinien w tym procesie uczestniczyć? Oczywiście. Kościół
to wspólnota wierzących, to ludzie, którzy stanowią lokalną społeczność, mówią
określonym językiem, mają podobne dążenia i potrzeby. Kościół powinien wspierać
poczucie wspólnoty i przynależności, dlatego jak najbardziej powinien dbać o
poczucie tożsamości narodowej swoich członków. Jednak, jak czytamy w starożytnym
liście do Diogeneta, chrześcijanie zawsze byli jakby "nie z tego świata":
"Mieszkają każdy we własnej ojczyźnie, lecz niby obcy przybysze. Podejmują
wszystkie obowiązki jak obywatele i znoszą wszystkie ciężary jak cudzoziemcy.
Każda ziemia obca jest im ojczyzną i każda ojczyzna ziemią obcą". Zatem nie
zaniedbując obowiązków wobec ludzi żyjących na tej samej ziemi, pamiętajmy słowa
św. Pawła, że "nasza ojczyzna jest w niebie" (Flp 3, 20).

Gdzie przede wszystkim kształtuje się postawa patriotyczna?

– Postawa patriotyczna kształtuje się przede wszystkim w rodzinie i w dorosłe
życie wkracza się z pewnymi wzorcami, nabytymi w domu. Młodość, czas studiów to
okres określania własnej tożsamości: dojrzałości, samodzielności w myśleniu, ale
także podejmowania życiowych decyzji: o zawodzie, powołaniu, stylu życia. Każde
studia powinny uczyć dokonywania sensownych wyborów.

Czym grozi polityka pozbawiona odniesień do moralności?

– Czym są sprawy moralne jak nie odniesieniem do dobra i wyborem dobra. Jeżeli
kierujemy się dobrem wspólnym, to jest to działanie moralne. Jeżeli postępujemy
niemoralnie, nie jesteśmy w stanie zbudować niczego trwałego i sensownego. Nie
da się budować na ludzkiej krzywdzie. Ideologie, które zignorowały tę
oczywistość – leżą w gruzach i nie trzeba głębokiej wiedzy historycznej czy
historiozoficznej, żeby rozumieć procesy destrukcji, które doprowadziły do
upadku systemów opartych na bezprawiu, wyzysku i innych niemoralnych dążeniach.
Dlatego odniesienie moralne w polityce czy gospodarce zawsze istnieje, czy się
człowiek na nie powołuje, czy nie. Można nie używać tej terminologii, a jednak
wybór między dobrem i złem dotyczy każdego, kto podejmuje decyzje.

Dziękuję za rozmowę.