Badania sekcyjne mają dla śledztwa pierwszorzędne znaczenie

Sekcję sądowo-lekarską przeprowadza się na zarządzenie prokuratora.
Wynika to z art. 209 kodeksu postępowania karnego. Sekcji zwłok, czyli
otwarcia zwłok, dokonuje biegły lekarz w miarę możności z zakresu
medycyny sądowej, w obecności prokuratora. Oględzin zwłok, które
poprzedzają sekcję, dokonuje prokurator z udziałem biegłego lekarza,
także najlepiej z zakresu medycyny sądowej. Zarówno z czynności
oględzin, jak i sekcji zwłok sporządza się protokoły, które dokumentują
te czynności śledcze. Oględzin zwłok dokonuje się w miejscu ich
znalezienia, natomiast sekcję zwłok sądowo-lekarską wykonuje się w
zakładzie medycyny sądowej lub prosektorium. Sekcję zwłok rozpoczyna się
także od ich zewnętrznych oględzin przez lekarza.

Dowodem
przeprowadzenia czynności śledczej – sekcji zwłok – jest protokół
przeprowadzenia tej czynności oraz wydana opinia biegłego lekarza
zawierająca ustalenia co do przyczyn, czasu i miejsca zgonu na podstawie
dokonanej sekcji. Protokół winien być podpisany przez wszystkie osoby
uczestniczące w tej czynności; zawiera on także informacje o pełnym jej
przebiegu i sposobie wykonania, i ewentualnym pobraniu próbek, i
zleceniu dodatkowych badań. Więcby ten dowód mógł być uznany za
wiarygodny, musi być wykonany zgodnie z przepisami i ze sztuką lekarską
przez lekarza biegłego posiadającego odpowiednią wiedzę i doświadczenie
sądowo-lekarskie.
Zakład medycyny sądowej to zakład, który prowadzi
działalność naukowo-dydaktyczną z zakresu medycyny sądowej oraz usługową
dla organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Zakłady działają w
ramach uniwersytetów medycznych. Prosektoria posiadają także szpitale. W
prosektoriach przeprowadza się sekcję zwłok, a więc są to pomieszczenia
przeznaczone do jej przeprowadzenia.
Warto podkreślić, że medycyna
sądowa to nauka stosowana, która umożliwia dokonanie istotnych ustaleń w
śledztwie, gdyż pozwala na ustalenie przyczyny, rodzaju i czasu
śmierci, a także, co istotne, na ustalenie mechanizmów działania różnych
urazów na ciało człowieka, okoliczności ich powstania, oraz ustalanie
ich skutków (rodzaje obrażeń wskazują na przyczynę i mechanizm ich
powstania). W trakcie sekcji, czyli otwarcia zwłok, w miarę potrzeby
dokonuje się pobrania do dalszych badań laboratoryjnych i
specjalistycznych wycinków tkanek z różnych narządów, np. do badań
toksykologicznych. Z tych względów dowód z oględzin zwłok i sekcji
sądowo-lekarskiej jest tak istotny w śledztwie.
Powyższy opis odnosi
się do prawa polskiego. Natomiast z przepisów konwencji chicagowskiej z
dnia 7 grudnia 1944 r. o międzynarodowym lotnictwie cywilnym i jej
załączników wynika, że: „Państwo, prowadzące badanie wypadku z ofiarami w
ludziach, organizuje przeprowadzenie pełnej autopsji zwłok członków
załogi statku powietrznego i w szczególnych okolicznościach – zwłok
pasażerów i załogi pokładowej przez anatomopatologa posiadającego
doświadczenie w badaniu wypadków. Badanie takie należy prowadzić
sprawnie i w pełnym zakresie” (rozdział 5 punkt 5.9 załącznika 13 do
konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym „Badanie wypadków i
incydentów statków powietrznych”). Jeśli więc konwencja chicagowska była
stosowana od samego początku badania wypadku i takie były uzgodnienia
międzypaństwowe, to Rosja – jako państwo prowadzące badanie wypadku –
winna zapewnić i przeprowadzić w pełnym zakresie autopsję zwłok ofiar
katastrofy. Jeśli natomiast, tak jak wynika z niektórych informacji,
badanie wypadku miało się odbywać przez pierwsze 3 dni na podstawie
umowy z 1993 r. pomiędzy Polska a Rosją, to winno ono przebiegać zgodnie
z jej ustaleniami bądź wzajemnymi uzgodnieniami stron przeprowadzonymi
ad hoc po katastrofie.
W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że w tej
sprawie istnieje problem do rozstrzygnięcia, na potrzeby jakiego
postępowania zostały przeprowadzone sekcje ofiar wypadku przez lekarzy
rosyjskich, tj. czy na potrzeby i na zarządzenie w toku postępowania
powypadkowego, czyli Komisji MAK, czy też zostały one dokonane w ramach
zarządzenia prokuratury rosyjskiej na potrzeby ich śledztwa. Bądź czy
zostały te czynności wykonane w ramach pomocy prawnej na żądanie
prokuratury polskiej. Od odpowiedzi na to pytanie będzie zależało
ustalenie możliwości wykorzystania tych protokołów w polskim
postępowaniu karnym i oceny ich wiarygodności i przydatności w tym
postępowaniu. I dopiero po takim rozstrzygnięciu będzie można przystąpić
do oceny ważności przeprowadzonych czynności sekcji zwłok.

adw. Krystyna Kosińska