IPN w nowej roli
Instytut Pamięci Narodowej nie będzie już nadawał statusu osoby pokrzywdzonej ofiarom komunistycznej bezpieki. Za to, jak powiedział Andrzej Sikora, dyrektor oddziału IPN w Katowicach, wzrasta rola Instytutu w procesie lustracyjnym.
Od dzisiaj IPN nie nadaje statutu pokrzywdzonego. Oznacza to, że osoby, które złożyły takie wnioski, nie otrzymają go. W samym okręgu katowickim jest to 1400 osób.
Wchodząca dziś w życie ustawa powołuje do życia biuro lustracyjne, tzw. IV pion Instytutu Pamięci Narodowej. Pracujący w nim prokuratorzy i historycy zajmować się będą weryfikacją prawdziwości oświadczeń lustracyjnych osób pełniących funkcje publiczne (urodzonych przed 1 sierpnia 1972 r.). Osoby, które zostały objęte lustracją, zostaną o tym poinformowane przez właściwy organ w najbliższych 30 dniach. Potem na złożenie oświadczenia będą miały miesiąc, licząc od chwili wręczenia powiadomienia. – Oświadczenia lustracyjne będą składane do IPN za pośrednictwem pracodawców. W przypadku np. samorządowców będzie to wojewoda, a w przypadku nauczycieli – kuratorium oświaty – podkreślił dyrektor Andrzej Sikora. Oświadczenia będą weryfikowane przez lokalne oddziały Instytutu zgodnie z kolejnością zapisów w ustawie. 15 czerwca br. IPN opublikuje katalog oświadczeń lustracyjnych.
W razie wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia prokuratorzy biura lustracyjnego będą mogli wnioskować o złożenie dodatkowych wyjaśnień, uzupełnienie dokumentacji o zeznania świadków, przeszukania czy opinie biegłych. Jeśli sprawa nadal nie znajdzie rozwiązania, zajmie się nią sąd. Rozprawy lustracyjne będą jawne, wyłączenie jawności może dotyczyć tylko niektórych części postępowania. Także akta zakończonych postępowań będą jawne – z wyłączeniem tajnych części postępowania. Osoby uznane prawomocnie za kłamców lustracyjnych będą pozbawiane pełnionych funkcji, a w przypadku takich zawodów jak sędziowie – sprawy trafią do sądownictwa dyscyplinarnego. Ponadto te osoby będą pozbawione na 10 lat biernego prawa wyborczego na urząd prezydenta RP oraz przez 10 lat od uprawomocnienia wyroku sądu nie będą mogły pełnić funkcji publicznych.
Ustawa otwiera dostęp do dokumentów. Ograniczenia w tym zakresie będą miały osoby, które były pracownikami, funkcjonariuszami oraz tajnymi informatorami, pomocnikami przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Te osoby będą otrzymywać jedynie dokumenty dotyczące tylko ich samych, z wyłączeniem dokumentów wytworzonych w związku z wykonywaną pracą czy współpracą. Osoby te nie mają też prawa do otrzymania kopii dokumentów oraz danych osobowych pracowników, funkcjonariuszy oraz TW.
IPN opublikuje również informacje o zasobach posiadanych dokumentów dotyczących osób publicznych. Każdy obywatel będzie mógł wnioskować o udostępnienie informacji o osobach z kierownictwa partii komunistycznych (PPR, PZPR, ZSL, SD) oraz członków komunistycznej Rady Ministrów. Każdy będzie mógł też ubiegać się o wgląd do kopii akt zakończonych postępowań lustracyjnych. Szczegółową analizę zapisów ustawy lustracyjnej można znaleźć na stronie internetowej IPN: www.ipn.gov.pl. Katowicki IPN poinformował też, że dzisiaj zostanie uruchomiona telefoniczna infolinia (032 351 13 45) na temat nowej ustawy lustracyjnej dla osób jej podlegających.