Znaczenie seksualności

Z dwu skrajnych i błędnych postaw wobec seksualności
jedna wyraża się w sformułowaniu: "na
wszystko pozwalać", druga w przeciwstawnym zaleceniu: "wszystkiego
zakazywać". Wiele się mówi o zaburzeniach, patologiach, dewiacjach seksualnych.
Zbyt rzadko przedstawia się prawidłowość i normę. Za mało ukazywana jest też
afirmacja dla piękna ludzkiej miłości i ubogacających relacji między dwiema
płciami.

Wielość wymiarów
Ludzka seksualność jest wielowymiarowa. Można ją opisywać w aspekcie biologicznym,
psychicznym, duchowym i społecznym. Najwłaściwszy jednak jest opis seksualności
jako integralnej całości złożonej z wyżej wymienionych elementów i wyrażającej
się we wszystkich czterech sferach. Seksualność jest wartością mającą głęboki
sens i wytyczone cele. Ciało człowieka (wymiar biologiczny) ma służyć miłości
będącej największą potrzebą (wymiar psychologiczny) i największym przykazaniem
(wymiar duchowy). Miłość zaś jest konkretnym, pozytywnym i dobrym odniesieniem
do innych osób (wymiar społeczny).
Gdy strudzony wędrowiec zapuka do drzwi naszego domu, prosząc o szklankę wody
– spełnienie jego prośby angażuje wszystkie wymiary naszego "ja":
* CIAŁO – ponieważ, by napełnić szklankę wodą i podać ją drugiemu, potrzeba
naszych rąk;
* PSYCHIKĘ – ponieważ jest to wyraz naszej uprzejmości i życzliwej troski;
* DUCHA – zgodnie ze słowami: "Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych
braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili" (Mt 25, 40b);
* WYMIAR SPOŁECZNY – gdyż jest to forma relacji z drugim człowiekiem wyrażająca
się w odniesieniu JA – TY.

Komplementarność płci
Odmienny sposób patrzenia na świat, różnorodność uzdolnień, indywidualność
w zakresie emocjonalności stwarzają kobiecie i mężczyźnie szansę wyjątkowego
ubogacania się i owocnej współpracy. Z owoców współdziałania obu płci czerpie
całe społeczeństwo. Szczególną pełnię wzajemnego oddania płci wyraża rzeczywistość
małżeństwa. Można więc twierdzić, że celem odrębności płciowej jest wzajemne
obdarowywanie się mężczyzny i kobiety, które ma swój najgłębszy wyraz w małżeństwie.
Seksualność wyraża się najpełniej w formie miłosnego oddania męża i żony.
Oddanie to dzięki komplementarności płci jest pełne, całkowite i – jak głosi
encyklika "Humanae vitae" – ludzkie, czyli zmysłowe i duchowe zarazem.
Wzajemne oddanie małżonków jest – i powinno być – wierne i wyłączne.
Małżeńskie oddanie mężczyzny i kobiety to znak sakramentalnego przymierza,
oblubieńczej miłości, jedności dusz, serc i ciał. Oto bowiem "już nie
są dwoje, ale jedno ciało" (Mk 10, 8b). Nie zatracając nic ze swej odrębności,
MĄŻ i ŻONA, czyli konkretne JA i TY, tworzą nową, przebogatą WSPÓLNOTĘ DWOJGA
– MY. Współżycie małżeńskie wyraża jedność dwojga we wszystkich wymienionych
wyżej wymiarach. Jest pobłogosławione przez Boga w sakramencie małżeństwa.
Jest sposobem wyrażenia i umocnienia miłości. Jest jednością ciał. Jest uznaną
przez społeczeństwo więzią dwojga otwartą na przekazywanie życia, czyli powoływanie
na świat kolejnych dzieci.

Wartość małżeńskiego współżycia
Współżycie małżeńskie ma swój sens biologiczny poprzez zaspokajanie seksualnych
potrzeb małżonków i prokreację. Ma sens psychologiczny poprzez zaspokojenie
potrzeby miłości, przynależności, oddania, trwałej więzi. Współżycie małżeńskie
ma też swój sens duchowy poprzez realizację przyjętego powołania i jako znak
zawartego przymierza. Powinno być ono pielęgnowane i tak dobre, by jak każdy
czyn podyktowany miłością prowadziło do zbawienia. Współżycie małżonków ma
również istotny cel społeczny. Zapewnia bowiem usankcjonowany społecznie
ład w realizacji funkcji seksualnej. Jest wyłączną więzią prowadzącą do budowania
rodziny.

Wymiar społeczny
Społeczny interes wynikający ze współżycia małżonków wiąże się z:
* gwarancją stałych, a nie przygodnych związków;
* trwałością małżeństw daleką od separacji i rozwodów;
* ochroną przed rozwiązłością seksualną i wynikającymi z niej chorobami przenoszonymi
drogą płciową;
* zapewnieniem społeczeństwu nowych członków;
* zapewnieniem dziecku bezpieczeństwa poprzez urodzenie się i wychowywanie
w rodzinie;
* pogłębieniem pozytywnych odniesień wobec innych osób wynikających z zaspokojenia
podstawowych potrzeb jednostek.

Wymiar duchowy
Duchowe znaczenie współżycia małżeńskiego wiąże się nade wszystko z realizacją
powołania do miłości na wzór Tego, który jest miłującą Miłością. W Jedności
Trójjedynego Boga podkreśla się relacyjność Osób: Boga Ojca, Syna Jezusa
Chrystusa i Ducha Świętego. Miłość wymaga odniesień do kogoś drugiego. W
małżeństwie odniesienia te dotyczą relacji mąż – żona. W założonej przez
małżonków rodzinie wzbogacają się o relacje: rodzice – dzieci, dzieci – rodzice,
rodzeństwo – rodzeństwo. Z tej racji najdoskonalszym wzorem dla rodziny ludzkiej
jest wspólnota Trójcy Świętej. Małżeństwo ma charakter sakramentalny, a swój
wzór dla relacji MĄŻ – ŻONA czerpie z przymierza Bóg – naród wybrany, Chrystus
– Kościół. Duchowe znaczenie więzi małżonków, mające odniesienia do tak doskonałych
relacji, łączy się z wezwaniem do pielęgnacji otrzymanego daru oraz mobilizacją
do jak najdoskonalszego wypełnienia zadań płynących z miłości. "Bądźcie
więc wy doskonali, jak doskonały jest Ojciec wasz niebieski" (Mt 5,
48).

Wymiar psychiczny
Psychologiczne znaczenie współżycia małżeńskiego ujawnia się w fakcie, że jest
ono wyrazem, pogłębieniem i umocnieniem miłości małżeńskiej. Jako znak miłości
daje ono możliwość doświadczenia wzajemnej bliskości, głębokiej jedności
ze współmałżonkiem, wzajemnego oddania siebie w darze dla drugiego. Służy
umocnieniu poczucia wyjątkowej, jedynej i wyłącznej przynależności. Ugruntowuje
wierność. Daje okazję do współodczuwania, współprzeżywania i współdziałania.
Stwarza szansę własnej transcendencji, czyli przekraczania siebie, wyjścia
z siebie ku drugiemu. Jest wyrazem troski o dobro drugiego. Daje doświadczenie
najpełniejszego i najgłębszego spotkania. Wprowadza w poczucie odpowiedzialności
małżeńskiej i rodzicielskiej. Stwarza okazję do rozpoczęcia macierzyńskiej
i ojcowskiej roli. Troska o jakość seksualnych odniesień może być miernikiem
małżeńskiego oddania i składową istniejącej między małżonkami więzi.

Wymiar biologiczny
Biologiczne znaczenie współżycia małżeńskiego stwarza niepowtarzalną szansę
docenienia własnej płciowości i płciowości współmałżonka. Pozwala przeżyć
radość wynikającą z odmienności płciowej. Jest rodzajem odniesień najbardziej
angażujących ludzką fizjologię poprzez jedność ciał, uzyskiwaną satysfakcję
seksualną i możliwość przekazywania życia.

Odpowiedzialna troska
Współżycie małżeńskie jest wartością, o którą trzeba dbać. Winna mu towarzyszyć
świadomość dwóch nierozerwalnych celów:
* jednoczącego w miłości małżeńskiej;
* rodzicielskiego w otwarciu na nowe życie.
Wartość małżeńskiego współżycia wyraża się również w bogactwie znaczeń łączących
małżonków we wszystkich wymiarach ludzkiej egzystencji. Dbałość o współżycie
małżeńskie wiąże się z przestrzeganiem chroniących je norm moralnych: zakazem
współżycia przedmałżeńskiego podejmowanego przez osoby niebędące jeszcze małżonkami
i zakazem współżycia pozamałżeńskiego, czyli zdrad małżeńskich. Odpowiedzialna
troska o współżycie małżonków wyraża się również w przyjmowaniu przez nich
postawy odpowiedzialnego rodzicielstwa, łączącej się z przyswojeniem podstawowej
wiedzy z zakresu fizjologii płodności. Odpowiedzialne rodzicielstwo przejawia
się zarówno w planowaniu dzietności całej rodziny, jak i w poprzedzonym roztropnym
namysłem poczęciu dziecka w jak najwłaściwszym czasie. Na straży odpowiedzialnego
rodzicielstwa stoją kolejne normy moralne:
* ochrona życia dziecka poczętego i całkowity sprzeciw wobec uśmiercania dzieci
poprzez tzw. aborcję;
* stosowanie, jedynie moralnie dopuszczalnych metod rozpoznawania płodności,
opartych na naturalnym, czyli fizjologicznym jej rytmie.

Zgodnie z zaleceniami encykliki "Humanae vitae", przyjęcie postawy
odpowiedzialnego rodzicielstwa zobowiązuje do "poznania i poszanowania
praw kierujących płodnością". Odpowiedzialność seksualna i prokreacyjna
wiąże się z dostosowaniem swoich zachowań seksualnych do zamierzeń prokreacyjnych.
Wyraża się to w podjęciu współżycia w okresie płodnym, jeśli małżonkowie planują
poczęcie dziecka, i podjęciu współżycia w okresie niepłodnym, jeśli z jakichś
ważnych powodów godziwe i słuszne jest powstrzymanie się od poczęcia dziecka.
Może być wiele powodów, dla których małżonkowie powinni podjąć odpowiedzialną
decyzję o odroczeniu poczęcia kolejnego dziecka lub całkowitym zaniechaniu
poczęcia następnych dzieci.

Dar i zadanie
Ludzka seksualność to dar i zadanie, za które powinniśmy być odpowiedzialni.
Jan Paweł II podkreślał, że "nie żyje się na próbę, nie kocha się na
próbę i nie umiera się na próbę". Uruchomienie ludzkiej aktywności seksualnej
poprzez współżycie dwojga może mieć miejsce jedynie w małżeństwie. Normę
tę można uzasadnić zarówno fizycznym, psychicznym i duchowym dobrem jednostki,
jak i dobrem całego społeczeństwa. Odpowiedzialność seksualna pozwala uniknąć
wielu problemów i sprawia, że życie można przeżyć w sposób prawdziwie ludzki.

Wartość celibatu
Seksualność osób żyjących w celibacie umożliwia promieniowanie męskością i
kobiecością na sposób duchowy. Warto podkreślić, że obok macierzyństwa i
ojcostwa fizycznego istnieje macierzyństwo i ojcostwo duchowe. Jego promieniowania
i współtowarzyszącego mu świadectwa czystej miłości pragnie dziś cały świat.
Powściągliwość seksualna nie jest zaprzeczeniem miłości, lecz jednym ze sposobów
jej wyrazu. Osoby ślubujące czystość wnoszą istotny dar w życie Narodu i
Kościoła. Rezygnując z założenia własnej rodziny, pozostają dyspozycyjni
dla wielu. Ich ofiara ma szczególną moc, a podejmowana służba wyjątkową wartość.
Wybrana przez nich droga życia tak jak małżeństwo jest drogą miłości, jedynie
jej przejawy są odmienne. Dziewictwo konsekrowane jest formą oddania się
Bogu i służbą dla wielu ludzi. Podobnie wybór samotności, dla gorliwej realizacji
powołania, będącego służbą wobec potrzebujących, ma istotne znaczenie społeczne.
Energia seksualna osób żyjących w celibacie może być spożytkowana w głębsze
zaangażowanie w naukę, pracę, pomoc innym i rozmaite osiągnięcia służące
ludzkości.

Wychowanie seksualne
Wychowanie seksualne to wychowanie człowieka jako mężczyzny lub kobiety. To
uczenie tego, jak być dobrą, kochającą, odpowiedzialną kobietą, i jak być
twórczym, pełnym dobroci i miłości mężczyzną. To uczenie wzajemnych pozytywnych
odniesień i sposobów współdziałania. Ma ono na celu wskazywanie na to, jak
być wzajemnie dla siebie darem i jak służyć sobie w miłości poprzez wczuwanie
się i konkretne czyny dla dobra drugiego człowieka. Wychowanie seksualne
to wychowanie do miłości realizowanej zarówno na drodze ślubowanego celibatu,
jak i małżeństwa. Prowadzi ono do odpowiedzialnego rodzicielstwa realizowanego
bądź to poprzez fizyczne zrodzenie i psychiczne przyjęcie potomstwa, bądź
poprzez promieniowanie ojcostwem i macierzyństwem na sposób duchowy. Obie
formy urzeczywistniania się człowieka, tak dziewictwo, jak i małżeństwo,
mają istotne znaczenie dla społeczeństwa i Narodu, dla cywilizacji i całej
ludzkości.
Wychowanie seksualne człowieka powinno więc zawierać zarówno przygotowanie
do życia małżeńskiego i założenia rodziny, jak i wychowanie do czystości. Nade
wszystko powinno wskazywać na miłość i potrzebę jej nieustannego rozwoju w
każdym powołaniu i na wszystkich drogach życia.

dr Urszula Dudziak
Instytut Nauk o Rodzinie KUL