Zasługi dla szkolnictwa katolickiego

Początek szkół katolickich na ziemiach polskich datuje się na XIII
wiek. Wielkie zasługi w szkolnictwie katolickim mieli m.in. jezuici i pijarzy.
Również dziś zakony te prowadzą wiele szkół katolickich, podobnie jak
salezjanie, którzy wraz z nauką św. ks. Jana Bosco na trwale zapisali się w
dziejach szkolnictwa polskiego.

Jezuici

Towarzystwo Jezusowe to zakon w Kościele katolickim założony przez św.
Ignacego Loyolę i zatwierdzony przez Papieża Pawła III w 1540 roku. Jezuici od
początku istnienia zgromadzenia doceniali znaczenie pracy nad młodzieżą i
zakładali coraz to nowe szkoły, które na tle epoki cechował wysoki poziom.
Realizując swoją misję na całym świecie, jezuici zasłużyli się w dziedzinie
językoznawstwa, opracowując gramatyki wielu języków. Ogromną rolę odegrali w
Polsce, szczególnie w pierwszym okresie polskiego oświecenia, tworząc całą sieć
szkół średnich i wyższych (kolegia). Zakładali placówki w centrach życia
politycznego i kulturalnego. Obecnie jezuici prowadzą szkoły m.in. w Gdyni,
Nowym Sączu, Krakowie.

Pijarzy

Zakon pijarów został zatwierdzony przez Papieża Grzegorza XV w 1621 roku.
Korzenie zakonu sięgają jednak już roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz
otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie. Nazwa
„pijarzy” pochodzi od łacińskiego słowa „pius”, co oznacza „pobożny”
(pojawiającego się w łacińskiej nazwie „Scholae Piae”, co oznacza: „Szkoły
Pobożne”). Pijarska duchowość jest wyznaczana przez dwa elementy: fakt
poświęcenia Bogu w konsekracji kapłańskiej i zakonnej oraz oddanie drugiemu
człowiekowi – szczególnie dzieciom i młodzieży – w posłannictwie kalasantyńskim.
Dlatego pijar łączy w sobie te dwa wymiary – życie duchowe, kontemplacyjne, oraz
posługę apostolską wyrażającą się w podjęciu specyficznego posłannictwa
pijarskiego.
W roku 1642 pijarzy pojawili się w Polsce. Zakon wniósł wielki
wkład w rozwój oświaty i szkolnictwa wyższego u progu oświecenia. Założone przez
pijarów w 1740 r. w Warszawie Collegium Nobilium było jedną z najlepszych
polskich szkół wyższych. Najbardziej znanym polskim pijarem był ksiądz Stanisław
Konarski. Zakon prowadzi w Polsce głównie działalność oświatową i wychowawczą
wśród dzieci i młodzieży. Posiada szkoły m.in. w: Krakowie, Warszawie, Łowiczu,
Poznaniu, Elblągu. Pijarzy są nauczycielami, wychowawcami, katechetami i
duszpasterzami.

Salezjanie

Towarzystwo Salezjańskie zostało założone w 1859 r. przez św. ks. Jana Bosco
przede wszystkim w celu pracy z młodzieżą i dziećmi. Ksiądz Bosco swoje życie
poświęcił młodzieży i dzieciom, organizując dla nich oratoria – miejsca nauki,
zabawy, modlitwy i pracy, a także szkoły dające zawód i możliwość dalszej
edukacji. Do Polski pierwsi salezjanie przybyli w roku 1898. Salezjanie
kontynuowali pracę swojego założyciela, pracując z młodzieżą w szkołach,
oratoriach, świetlicach.
W czasie II wojny światowej wielu z nich dało
świadectwo heroicznej miłości Boga i Ojczyzny: m.in. bł. Józef Kowalski, więzień
Auschwitz, który został zamordowany za posiadanie i odmowę podeptania różańca,
oraz pięciu błogosławionych oratorianów (tzw. Piątka Poznańska). Franciszek
Kęsy, Edward Klinik, Jarogniew Wojciechowski, Czesław Jóźwiak i Edward
Kazimierski zostali zgilotynowani w Dreźnie w 1942 r. za „zdradę Trzeciej
Rzeszy”. W więzieniu zachowali spokój i niespotykaną pogodę ducha, a dowodem ich
głębokiej i niezachwianej wiary były napisane przez nich listy. W latach
1939-1945 życie straciło w sumie 114 salezjanów. Po wojnie zgromadzenie zaczęło
odzyskiwać utracone wcześniej szkoły. W 1948 r. prowadziło 22 szkoły.
Salezjańska działalność wychowawczo-oświatowa tuż po wojnie cieszyła się
ogromnym uznaniem społecznym. Niestety, nie trwało to zbyt długo: władza ludowa
w latach 50. i 60. ubiegłego wieku właściwie wszystkie szkoły prowadzone przez
salezjanów upaństwowiła lub zlikwidowała.
Po upadku komunizmu członkowie
Towarzystwa Salezjańskiego mogli wreszcie wrócić do specyficznej dla siebie
działalności wychowawczej wśród młodzieży. W czterech inspektoriach powstały
liczne ośrodki wychowawcze, szkoły różnego rodzaju i szczebla, bursy, internaty,
centra kształcenia, nie wspominając o oratoriach. Obecnie salezjanie prowadzą
ponad 30 ośrodków oświatowych.

Opracowano na podstawie: www.sdb.org.pl,
www.jezuici.pl, www.pijarzy.pl.