Zainteresowany z uzasadnieniem

W Sejmie ruszają prace nad projektem zmian ustawy o Instytucie
Pamięci Narodowej. Senacki projekt zakłada uchylenie uznanych za
niekonstytucyjne zapisów dotyczących procedury odwołania od odmownej decyzji
Instytutu w zakresie dostępu do akt w procesie lustracyjnym

Proponowane przez Senat RP zmiany w ustawie o Instytucie Pamięci
Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu mają
uporządkować obowiązujący system prawny, którego niektóre przepisy zostały 20
października 2010 r. uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z
Konstytucją. Chodzi o zapisy regulujące postępowanie sądowo-administracyjne w
zakresie skargi na odmowę udostępnienia przez IPN do wglądu dokumentów
znajdujących się w zasobach Instytutu. Dotyczą one postępowania przed sądem
administracyjnym pierwszej instancji oraz sądem kasacyjnym.

Trybunał zauważył, że aktualne rozwiązanie narusza Konstytucję, bo pozwala
IPN na nieuzasadnianie decyzji o odmowie dostępu do akt w zakresie niezbędnym do
realizacji ustawy lustracyjnej. Według TK, niedopuszczalna jest sytuacja, w
której nie dość, że sądy badają skargi na odmowę dostępu do akt w zakresie
niezbędnym do realizacji ustawy lustracyjnej na posiedzeniu niejawnym, to
jeszcze skarżącemu nie doręcza się uzasadnienia wyroku. Otrzymuje je tylko
prezes IPN i to tylko w przypadku uwzględnienia skargi. Idąc tym tropem, Senat
RP uznał, że usunięcie z ustawy niekonstytucyjnych zapisów (art. 32 ust. 3-5 i
7) rozwiąże problem. – Istota proponowanej zmiany polega na tym, że stosowana
będzie procedura, która funkcjonuje w prawie administracyjnym. Trybunał
Konstytucyjny rozstrzygnął tę kwestię i proponowane zmiany są tylko konsekwencją
tego orzeczenia – zaznaczył senator Bohdan Paszkowski (PiS), wiceprzewodniczący
Komisji Ustawodawczej. Jak dodał, w efekcie zmian w sprawach lustracyjnych
zachowana będzie pełna procedura administracyjna. – Skoro jest decyzja odmowna,
to jest też możliwość odwołania się od takiej decyzji. Istotne jest to, że dla
samych zainteresowanych postępowanie będzie bardziej jawne. Mieliśmy dotąd
bowiem do czynienia z sytuacją raczej niespotykaną w systemie prawa, by
uzasadnienie decyzji było niejawne dla osoby zainteresowanej, a jednocześnie ta
osoba miała prawo odwołania się od niej. Stąd też takie odwołania formułowano
tylko na zasadzie pewnych domniemań – dodał.

Problem ten podkreślał Trybunał Konstytucyjny, uznając, że trudno sformułować
skargę do sądu drugiej instancji, nie znając motywów wyroku sądu pierwszej
instancji. Podkreślono wówczas też istotną rolę uzasadnienia sądowego, które
"wymusza samokontrolę sądu, dokumentuje argumenty przemawiające za przyjętym
rozstrzygnięciem, jest podstawą kontroli przez organy wyższych instancji, służy
indywidualnej akceptacji orzeczenia, umacnia poczucie zaufania do wymiaru
sprawiedliwości, wzmacnia bezpieczeństwo prawne". Podczas konsultacji senacki
projekt uzyskał jednogłośne poparcie.

Marcin Austyn