Niepokalana – Arcydzieło Bożej Miłości
Mariologii UKSW i przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Mariologicznego,
rozmawia Maria Popielewicz
8 grudnia Kościół czci Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny.
Kiedy ten dogmat został ogłoszony?
– Dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny został
ogłoszony Bullą Apostolską "Ineffabilis Deus" przez bł. Papieża Piusa IX
w dniu 8 grudnia 1854 roku. Sama formuła dogmatyzująca tę prawdę brzmi w
sposób następujący: "Nauka, według której Najświętsza Maryja Panna w
pierwszej chwili swego poczęcia za szczególniejszą łaską i przywilejem
Boga Wszechmogącego, przez wzgląd na zasługi Jezusa Chrystusa,
Zbawiciela rodzaju ludzkiego, została zachowana od wszelkiej zmazy –
jest przez Boga objawiona". Dogmat ten dotyczy więc początku istnienia
Maryi i oznacza, że Ona jako jedyny człowiek w historii ludzkości w
chwili swego poczęcia została zachowana od grzechu pierworodnego. A więc
Najświętsza Maryja Panna miała swoich ziemskich rodziców (według
tradycji nosili oni imiona: Joachim i Anna) i poczęła się w wyniku ich
aktu małżeńskiego. Jednakże nie dziedziczyła grzechu pierworodnego, tak
jak wszyscy inni ludzie. Ten przywilej zawdzięcza szczególnej łasce
Ducha Świętego, który Ją uświęcił już w pierwszej chwili istnienia. Stąd
u Ojców Kościoła "przyjął się zwyczaj nazywania Bogarodzicy całą świętą
i wolną od wszelkiej zmazy grzechowej, jakby utworzoną przez Ducha
Świętego i ukształtowaną jako nowe stworzenie" (Konstytucja Dogmatyczna
o Kościele "Lumen gentium" 56).
Zanim w XIX wieku Papież nadał tej prawdzie rangę dogmatu, możemy
zauważyć, że Kościół, kierowany przez Ducha Świętego, stopniowo odkrywał
ją na przestrzeni wieków.
Co ciekawe, prawda o świętym poczęciu Maryi, zanim stała się przedmiotem
systematycznej refleksji teologów, była przedmiotem wiary prostych ludzi
(mamy tu do czynienia z tzw. sensus fidelium, czyli zmysłem wiary Ludu
Bożego, który jest darem Ducha Świętego). Kult Matki Bożej Niepokalanej
rozwijał się zwłaszcza w XVII wieku. Powstały wówczas liczne bractwa ku
Jej czci, ołtarze, świątynie, dzieła sztuki (np. przepiękne obrazy
hiszpańskiego malarza Murilla). Ostatecznie w roku 1954 Papież Pius IX,
po zasięgnięciu opinii wszystkich biskupów świata, uznał za wskazane
nadać tej prawdzie rangę dogmatu wiary katolickiej.
Jaka jest istota tego dogmatu?
– Jest on dogmatem o znaczeniu soteriologicznym, tzn. ukazuje wielkość i
wspaniałość dzieła Odkupienia, którego dokonał Chrystus. Niepokalane
Poczęcie Najświętszej Maryi Panny jest sposobem odkupienia Maryi. Także
Ona korzysta z zasług Chrystusa, który odkupił ludzkość. Definicja
dogmatyzująca tę prawdę wyraża to w słowach: "przez wzgląd na zasługi
Jezusa Chrystusa, Zbawiciela rodzaju ludzkiego". To jest to samo
odkupienie, z którego korzysta każdy z nas. Różnica polega tylko na
sposobie uzyskania tego odkupienia. My jesteśmy uwalniani przez
Chrystusa od grzechu pierworodnego i innych grzechów. Maryja została
zachowana od grzechu pierworodnego i nigdy żadnego grzechu nie
popełniła. Zatem Niepokalane Poczęcie Maryi jest najwspanialszym darem
Odkupienia, jakiego dokonał Chrystus.
Trzeba przyznać, że Niepokalane Poczęcie Maryi to chyba jeden z
najczęściej nierozumianych dogmatów… Mylone jest często z poczęciem
Jezusa. Skąd wynika to nieporozumienie?
– Rzeczywiście, dość często można zauważyć, że Niepokalane Poczęcie
Maryi jest mylone z poczęciem Pana Jezusa, które przecież świętujemy 25
marca. Pomyłka wynika chyba głównie z niedoskonałości ludzkiego języka.
Stwierdzenie "poczęcie Maryi" może bowiem zarówno oznaczać początek
życia Maryi (początek Jej życia), jak również początek ziemskiego życia,
które Ona daje swojemu Dziecku (czyli Jezusowi za sprawą Ducha
Świętego). Co więcej, oba poczęcia są bezgrzeszne, a więc niepokalane.
Na czym polega różnica? Pierwsze poczęcie (Maryi, czyli początek Jej
życia) jest skutkiem aktu małżeńskiego Jej rodziców. Akt ten został
uświęcony przez Ducha Świętego mocą zasług Chrystusa Odkupiciela i
dlatego poczęcie stało się bezgrzeszne, niepokalane, Maryja została
zachowana od grzechu pierworodnego.
Z kolei poczęcie Chrystusa opisane w Ewangelii według św. Łukasza (1,
26-38) jest dziełem Ducha Świętego, który zstąpił na Maryję i wzbudził w
Jej łonie ziemskie życie Syna Bożego. Poczęcie to dokonało się w sposób
dziewiczy, bez udziału mężczyzny. Jest to również poczęcie bezgrzeszne,
niepokalane. Ale to poczęcie to początek ludzkiej egzystencji Drugiej
Osoby Trójcy Świętej.
Ważna jest zatem precyzja naszego języka. Zarówno w teologii, jak i w
liturgii, mówiąc o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny, mamy
na myśli początek egzystencji Matki Boga. Wspominamy i celebrujemy to
historyczne wydarzenie i zarazem tajemnicę naszej wiary 8 grudnia.
Natomiast mając na myśli ziemskie poczęcie Syna Bożego, mówimy o
tajemnicy Wcielenia lub o wydarzeniu Zwiastowania. W liturgii
uroczystość ta została nazwana "Zwiastowaniem Pańskim" i obchodzimy ją
25 marca.
Jakie znaczenie dla naszego życia ma prawda o Niepokalanym Poczęciu
Maryi?
– Jak już wspomniałem, dogmat ten ukazuje przede wszystkim wspaniałość
Chrystusowego dzieła odkupienia, które nie podlega żadnym ograniczeniom
czasowo-przestrzennym. Dar Niepokalanego Poczęcia, jakim została
uhonorowana Najświętsza Maryja Panna, jest wyjątkowym przywilejem, jaki
otrzymała Ona ze względu na fakt, że miała zostać Matką Syna Bożego. Ta
prawda ukazuje ogromną miłość Stwórcy do stworzenia, który uczynił
Maryję swym Arcydziełem. Jest Ona tak piękna jak pierwsi rodzice w
chwili stworzenia, gdy wyszli z rąk Boga (Adam i Ewa byli niepokalanie
stworzeni).
Dla nas Maryja Niepokalana jest przede wszystkim wzorem do naśladowania.
Ona nigdy nie odwróciła się od Boga. Zawsze pełniła Jego wolę. Jest więc
dla nas wzorem w pełnieniu woli Boga, w tym, aby nasze życie było
niepokalane, czyli nieskalane grzechem.
Maryja Niepokalana jest też często przedstawiana jako Ta, która miażdży
głowę węża – szatana. Ona jest wśród ludzi Główną Przeciwniczką szatana,
zarówno jako Matka Mesjasza, który odniósł zwycięstwo nad szatanem, jak
też jako Osoba, która nigdy nie podlegała szatanowi. Jest więc dla nas
wzorem w walce ze złem i szatanem oraz Orędowniczką i Wspomożycielką w
naszych ludzkich zmaganiach z pokusami diabła.
Szczególną rolę Niepokalanej w naszym życiu duchowym widział św.
Maksymilian Maria Kolbe, którego rok obecnie przeżywamy…
– Tak, święty Maksymilian ukazywał Ją jako wzór do naśladowania. Chciał,
aby każdy z jego braci w swojej celi zakonnej posiadał tekst, który sam
przygotował, a który zaczynał się od słów: "Niepokalana – oto nasz
ideał". Ponadto św. Maksymilian nauczał, że po ogłoszeniu dogmatu
nadszedł czas, aby ten dogmat wcielić w życie. To wcielenie dogmatu
widział w bezgranicznym oddaniu się Niepokalanej, aby Ona kierowała
naszym życiem. Myśl tę wiązał ze ścisłym zjednoczeniem Maryi z Duchem
Świętym. Otóż ojciec Kolbe nazwał Ducha Świętego "Niepokalanym Poczęciem
Niestworzonym", gdyż jest On – jak nauczał – osobowym Owocem Miłości
Ojca i Syna (tak jak w ludzkim małżeństwie owocem miłości rodziców jest
poczęcie dziecka). Twierdził, że imię "Niepokalane Poczęcie", jakim
Maryja nazwała się w Lourdes, bierze Ona od swego Oblubieńca – Ducha
Świętego, który posługuje się Nią w dziele uświęcania człowieka i
Kościoła. Stąd św. Maksymilian głosił, że bezgraniczne oddanie się
Niepokalanej zjednoczonej z Duchem Świętym to najbezpieczniejsza droga
do osiągnięcia Zbawienia. I to jest przesłanie, jakie nam zostawia ten
wielki czciciel Maryi: oddać się Niepokalanej to oddać się Duchowi
Świętemu, by tak jak Ona być do dyspozycji Boga w dziele budowania
Królestwa Bożego na ziemi.
Dziękuję za rozmowę.