Litwa: w Ejszyszkach po latach pogrzeb czterech AK-owców

W kwaterze wojskowej na parafialnym cmentarzu w litewskich Ejszyszkach z honorami pochowano w sobotę czterech nieznanych żołnierzy AK, których szczątki odnaleziono w okolicy. W uroczystościach uczestniczyli m.in. parlamentarzyści z Polski i Litwy.

„Stoimy nad grobem, którego miało nigdy nie być. Pogrzebani bez modlitwy, bez salwy honorowej, bezimienni bohaterowie naszej wolności, żołnierze Armii Krajowej oddali ojczyźnie to, co mieli najcenniejszego – życie” – powiedziała podczas uroczystości wicemarszałek Sejmu RP Małgorzata Gosiewska.

„Zginęli z rąk Sowietów, a ich imiona miały zostać skazane na zapomnienie” – dodała.

„Jako przedstawiciel Sejmu Najjaśniejszej Rzeczypospolitej żegnam ich nie tylko w imieniu Sejmu, ojczyzny, ale także w imieniu najbliższych rodzin. Żołnierze Armii Krajowej, chylimy przed wami z wielką czcią głowy. Polska do was przyszła. Teraz możecie już odpocząć na niebiańskich błoniach” – powiedziała Małgorzata Gosiewska.

Litewski poseł, przewodniczący sejmowej komisji walk o wolność i pamięci historycznej Arunas Gumuliauskas, przemawiając na cmentarzu, przypomniał, że w czasie wojny „Zachód dążył do utworzenia z Litwy i Polski strefy buforowej, która mogłaby ochronić ich przed inwazją bolszewików, a Sowieci starali się wcielić w życie światową rewolucję proletariacką, która całą mapę Europy zabarwiłaby na czerwono”.

„Niełatwe były też relacje narodów zamieszkujących te ziemie” – zaznaczył.

„Litewski Korpus Lokalny walczył na Wileńszczyźnie z partyzantami sowieckimi i Armią Krajową, dążąc do odzyskania niepodległego państwa litewskiego. Armia Krajowa walczyła na Ziemi Wileńskiej zarówno przeciwko okupantom nazistowskim, jak i przeciwko Litwinom, uważając Wileńszczyznę za część Polski i dążąc do ponownego przyłączenia jej do Polski” – wskazał Gumuliauskas. Podkreślił przy tym, że weterani Korpusu Lokalnego i Armii Krajowej, którzy kiedyś walczyli przeciwko sobie, w 2004 roku podpisali Akt Pojednania.

Czy możliwe jest pojednanie między tymi, którzy w czasie wojny byli po różnych stronach barykady? – zapytał poseł. Jego zdaniem elementem takiego pojednania mogłoby być uznanie faktu, że zarówno jedni, jak i drudzy byli ofiarami sowieckiego systemu.

„Historia powinna uczyć nas życia. A wy zginęliście jak bohaterowie za swoją prawdę, za wolność i niepodległość swojego narodu. Spoczywajcie w pokoju” – zakończył Gumuliauskas.

Do uczestników uroczystości pogrzebowych list wystosował premier Mateusz Morawiecki. Szef rządu zaznaczył, że pogrzebanie żołnierzy polskich „to nie tylko nasz chrześcijański i patriotyczny obowiązek”.

„To nade wszystko wyraz naszego najgłębszego przekonania, że państwo polskie nie może i nie będzie szczędzić wysiłków, aby wszystkim bohaterom przywrócić należne miejsce w narodowym panteonie” – napisał premier.

Ceremonię pochówku poprzedziła Msza święta pogrzebowa w kościele pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Ejszyszkach, której przewodniczył kapelan Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL ks. Tomasz Trzaska.

Udział w uroczystościach wzięli też przedstawiciele polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, władz lokalnych, Instytutu Pamięci Narodowej (IPN), Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy, a także polscy żołnierze, harcerze i miejscowa ludność.

Wicemarszałek Gosiewska w rozmowie z PAP wskazała na wagę udziału w pochówku litewskich parlamentarzystów. Jej zdaniem „to wieki krok ku zbliżeniu, ku zacieśnianiu relacji”.

„Stajemy w prawdzie, oddajemy hołd, myślimy o tym, jak dalej działać, jak dalej przeciwstawiać się temu złu, które próbowało nas wielokrotnie podzielić, a z którym to nasi bohaterzy walczyli” – powiedziała Gosiewska, wskazując na Rosję.

„Rosja znowu próbuje dzielić Europę, Rosja znowu jest agresorem, okupuje część Ukrainy, część Gruzji, próbuje fałszować historię i tylko razem, współpracując, jesteśmy w stanie temu się przeciwstawić, przeciwdziałać i wspierać inne narody, by też miały siłę powiedzieć +nie+” – podkreśliła wicemarszałek Sejmu.

Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN od trzech lat na terenie Litwy, głównie Wileńszczyzny, prowadzi prace poszukiwawcze i ekshumacyjne.

„Szukamy osób, które zginęły w latach 1917-1956, a które do dnia dzisiejszego leżą gdzieś w lasach, bagnach, na łąkach, ale też i na przedmieściach Wilna” – mówił PAP naczelnik biura dr Leon Popek.

Szczątki czterech nieznanych żołnierzy Armii Krajowej, które spoczęły w sobotę w Ejszyszkach w rejonie solecznickim, zostały odnalezione w ramach prac prowadzonych wspólnie przez specjalistów polskich (z IPN) oraz litewskich. Na zwłoki dwóch żołnierzy natrafiono na terenie tzw. Długiej Wyspy w Puszczy Rudnickiej, a pozostałych dwóch odkryto w okolicy miejscowości Monkiewicze.

Projekt poszukiwania i ekshumacji żołnierzy Armii Krajowej prowadzony jest od roku 2017; w ubiegłym roku na cmentarzu w Ejszyszkach miał miejsce pogrzeb trzech żołnierzy AK odnalezionych w trakcie prac poszukiwawczych na terenie rejonu solecznickiego. W czwartek na parafialnym cmentarzu w Balingródku, miejscowości leżącej 40 km na północ od Wilna, odbyły się uroczystości pogrzebowe 16 nieznanych polskich żołnierzy ekshumowanych z pobliskiej miejscowości Punżanki i okolic litewskiej stolicy.

PAP/RIRM