Trzy kolejne tradycje na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Wycinankarstwo kurpiowskie z Puszczy Białej, tradycyjna plastyka obrzędowa i zdobnicza Pałuk oraz tradycja wylewania i noszenia świec olbrzymek w Tyszowcach znalazły się na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Wycinankarstwo kurpiowskie z Puszczy Białej powstało pod koniec XIX wieku. Jak podkreślono na stronie Narodowego Instytutu Dziedzictwa, wyróżnia się wielobarwnością, prostym cięciem i warstwową kompozycją.

„Charakterystyczne są promieniste koła, wielobarwne wstęgi ozdobione rozetkami, kogutkami i lalkami oraz jednobarwne i kolorowe zielka (motyw przypominający gałązkę rośliny bądź drzewka – przyp. red.) inspirowane haftem białokurpiowskim” – napisano.

Każda twórczyni rozwija własny styl kompozycji. Dawniej, wycinanki służyły do ozdabiania domów przed Wielkanocą i Bożym Narodzeniem.

Tradycyjna plastyka obrzędowa i zdobnicza Pałuk to głównie ozdoby wykonywane z papieru, słomy i roślin. Jej rozkwit przypada na dwudziestolecie międzywojenne. Według NID, do najbardziej rozpoznawalnych elementów pałuckiej plastyki należą: wielkanocne kropidła z suszonych ziół i bibuły, bukiety żniwne z kłosów zbóż i bibułowych kwiatów, wianki z kwiatów z krepy, rózgi układane z kolorowych kwiatów na drutach, płotki żniwne wyplatane ze słomy oraz przestrzenne pająki ze słomy i bibuły zawieszane pod sufitem.

Tradycja wylewania i noszenia świec olbrzymek w Tyszowcach według lokalnych przekazów sięga czasów potopu szwedzkiego. Jak wytłumaczono w informacji NID, świece olbrzymki to „monumentalne świece z naturalnego wosku pszczelego, osiągające nawet 4–5 metrów wysokości i ważące około 30–40 kilogramów”.

„Ich wytwarzanie jest długotrwałym procesem. Na zawieszony wysoko knot przez kilka dni wylewa się kolejne warstwy gorącego wosku, aż powstanie świeca przypominająca pień drzewa z widocznymi słojami. Gotowe świece zachowują naturalny miodowy kolor i zapach, a ozdabia się je biało-czerwoną wstęgą podkreślającą religijny i patriotyczny charakter tradycji” – wskazano.

Nosi się je podczas uroczystości religijnych i państwowych.

Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego rejestruje praktyki kulturowe oraz promuje ich ochronę i kontynuację. Obecnie liczy 127 pozycji dokumentujących żywe tradycje, zwyczaje i umiejętności przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jest prowadzona od 2013 r.

PAP