Z Ojczyzny Jezusa
Pokój i Dobro!
Jak każdego roku, 8 listopada, w dniu wspomnienia bł. Jana Dunsa Szkota, wspólnota akademicka Franciszkańskiego Studium Biblijnego oraz Jerozolimskiego Studium Teologicznego celebrowała dzień akademicki. W uroczystym rozpoczęciu nowego roku akademickiego wzięli udział nie tylko franciszkanie ale również salezjanie. Profesorowie i studenci obydwu instytucji naukowych współpracują od lat w realizowaniu wspólnych inicjatyw na polu akademickim oraz międzyzakonnym. Honorowymi gośćmi byli abp Antonio Franco, delegat apostolski w Jerozolimie i nuncjusz w Izraelu oraz przedstawiciele zasłużonych szkół biblijnych dominikanów i jezuitów.
W tym roku główny wykład inauguracyjny wygłosił franciszkański biskup Franz Lackner, sufragan diecezji Graz- Seckau w Austrii. Temat jego wykładu: „Bóg z nami – Bóg dla nas. Aspekt naturalny i sopranaturalny w myśli Jana Dunsa Szkota”, przywołuje tezę szczególnie ważną dla franciszkańskiego teologa. Bóg dla nas! Jak dowodzi Jan Szkot, we Wcieleniu Odwiecznego Słowa Ojca Bóg stał się nam nie tylko bliski w Jezusie Emanuelu, ale przede wszystkim okazał jak bardzo kocha człowieka, dla którego podjął się dzieła odkupienia. W drugiej części uczestnicy wysłuchali ciekawej prelekcji o. Frederica Mannsa poruszającą tematykę studiów historii judeo-chrześcijan, która jest jedną z ważnych dziedzin jego licznych publikacji i konferencji.
Na pewno wiele wiemy o opiece nad sanktuariami i duszpasterskich zasługach franciszkanów z Kustodii Ziemi Świętej. Zdecydowanie mniej znany jest naukowy sektor ich działalności. Dlatego w dzisiejszym felietonie pragnę przybliżyć historię zasłużonej instytucji naukowej, jaką jest Franciszkańskie Studium Biblijne. Założony przez Kustodię Ziemi Świętej nowy fakultet uczelni Zakonu Braci Mniejszych rozpoczął swoją działalność w roku akademickim 1923-24 przy klasztorze Biczowania w Jerozolimie. Od samego początku skoncentrował się na studiowaniu teologii biblijnej oraz geografii i historii Ziemi Świętej. W 2001 roku Stolica Apostolska doceniając naukowe osiągnięcia Franciszkańskiego Studium Biblijnego, przyznała mu zaszczytną rangę Wydziału Nauk Biblijnych i Archeologii Franciszkańskiego Uniwersytetu Antonianum z siedzibą w Rzymie.
Najbardziej charakterystycznym elementem uczelni jest jej położenie w sercu Ziemi Świętej, w murach starego miasta Jerozolimy, na początku Drogi Krzyżowej, blisko bazyliki Bożego Grobu. Sprzyja to lepszemu i głębszemu poznaniu relacji jaka istnieje pomiędzy tekstem natchnionym a tradycjami historycznymi, geografią oraz archeologią biblijną. Od chwili założenia Franciszkańska Szkoła Biblijna w sposób szczególny interesowała się początkami chrześcijaństwa, czyli wspólnotami Kościoła wywodzącymi się zarówno z judaizmu jak i z pogaństwa. Historia i archeologia biblijna studiowane w Jerozolimie stają się nauką tętniącą życiem a sam pobyt w Świętym Mieście zachęca do osobistego kontaktu z bogactwem Bliskiego Wschodu.
Uważna obserwacja różnorakich obrzędów i zwyczajów chrześcijańskich, arabskich oraz żydowskich, które w wielu przypadkach pozostały niezmienne na przestrzeni wieków, pozwala dostrzec podobieństwa z antycznymi zwyczajami przekazanymi w Piśmie Świętym. Jerozolima, zamieszkała przez żydów, muzułmanów i chrześcijan wszystkich wyznań oraz odwiedzana przez pielgrzymów i turystów z całego świata, stwarza naturalne środowisko dialogu międzyreligijnego i ekumenicznego. Towarzyszy ono każdej inicjatywie naukowej oraz badawczej. Studenci stają się przez to wrażliwi na walory innych, podczas gdy codzienna konfrontacja z wielokulturowym środowiskiem pozwala dostrzec i docenić oryginalność tradycji kulturalnej i religijnej. Judaizm w Jerozolimie, gdzie Pismo Święte i chrześcijaństwo mają swoje korzenie, jest prężną rzeczywistością z całym bogactwem swych tradycji. Zarówno biblista jak i historyk początków chrześcijaństwa mają tu doskonałą możliwość porównania zachodniego dziedzictwa historycznego i doktrynalnego z niemniej bogatym i różnorodnym dziedzictwem judaizmu oraz najstarszych wspólnot chrześcijańskich.
Zasługą franciszkańskiej uczelni są liczne wykopaliska archeologiczne oraz publikacje, które znacznie wpłynęły na znajomość pierwszych wieków chrześcijaństwa na Bliskim Wschodzie. Do najbardziej znanych przykładów wkładu badań archeologicznych w poznanie Ziemi Świętej należą: Nazaret, Kafarnaum, Jerozolima oraz wiele innych miejsc w Palestynie, Jordanii i Syrii. Odkrycie śladów kultu z pierwszych wieków chrześcijaństwa skłoniło do zweryfikowania antycznych pism, apokryfów oraz innych źródeł pisanych. W ten sposób powstały innowacyjne prace naukowe profesorów Franciszkańskiego Studium Biblijnego o symbolice, doktrynie oraz historii kościoła judeo-chrześcijańskiego. Prace te powstały w oparciu o najstarsze tradycje nowotestamentowe i chrześcijańskie oraz tematy zaczerpnięte z judaizmu.
W ramach działalności „formacji ciągłej” uczelnia przygotowuje liczne publikacje, organizuje kursy, konferencje, oraz zwiedzanie Ziemi Świętej dla przebywających w Jerozolimie w ramach studiów, różnorakiej posługi bądź wolontariatu. Stałe wsparcie Kustodii Ziemi Świętej oraz wytrwała praca profesorów Franciszkańskiej Szkoły Biblijnej przyczyniły się do znacznego rozwoju uczelni. Stało się to także możliwe dzięki czynnemu zaangażowaniu całego Zakonu Braci Mniejszych. O uniwersalności jerozolimskiego Studium Biblijnego świadczy rosnąca liczba studentów spoza rodziny franciszkańskiej. Studenci uczęszczający na wykłady pochodzą z różnych krajów świata. Zobowiązani są jednak do znajomości języka włoskiego, w którym prowadzone są wykłady. Podczas studiów zwraca się szczególną uwagę na poznanie języków biblijnych jak również na przedłużony, osobisty, kontakt ze środowiskiem, w którym powstała Biblia.
Program studiów przygotowujący do uzyskania licencjatu z nauk biblijnych i archeologii (SSL) obejmuje cztery lata i rozpoczyna się rokiem przygotowawczym, który poświęcony jest gruntownemu poznaniu języków hebrajskiego i greckiego. Znajomość tych języków jest następnie pogłębiana przez kolejne lata. Ponadto wymaga się znajomości języka aramejskiego oraz trzeciego języka semickiego, np. akadyjskiego, syryjskiego lub koptyjskiego wybranego przez studenta. Wszystkich obowiązuje zaliczenie szczegółowego wprowadzenia do egzegezy; hermeneutyki; czterech wykładów egzegetycznych ze Starego i tyleż samo z Nowego Testamentu; teologii biblijnej oraz topografii Jerozolimy. W programie znajdują się też wycieczki biblijne do Judei, Samarii, Galilei oraz Jordanii. Curriculum studiów wieńczy publiczny egzamin licencjacki.
Spośród uczęszczających do Franciszkańskiej Szkoły Biblijnej największą liczbę stanowią studenci zapisani na kurs licencjacki. Im też wykładowcy wydziału poświęcają największą uwagę. Doktoranci zobowiązani są do rocznego lub w niektórych przypadkach dwuletniego okresu przygotowawczego, po ukończeniu którego przedstawiają pracę kwalifikacyjną. Przygotowywanie pracy doktorskiej (SSD) trwa trzy lub cztery lata. Wieńczy je publiczna obrona doktoratu przed komisją. Studenci po otrzymaniu licencjatu lub doktoratu z nauk biblijnych i archeologii powracają do własnych krajów lub udają się na tereny misyjne. Prowadzą wykłady z przedmiotów biblijnych na uniwersytetach, w seminariach oraz animują apostolstwo biblijne.
Wielu ex-alumnów Franciszkańskiej Szkoły Biblijnej jest dziś biskupami lub przełożonymi generalnymi zgromadzeń zakonnych. Wśród jej wybitnych studentów nie brakuje cenionych biblistów i hierarchów polskiego Kościoła, wśród których warto wspomnieć abp Henryka Muszyńskiego i bp Piotra Skuchę.
jk