Badania immunologiczne

Nawracające infekcje towarzyszą różnym schorzeniom, ale jeżeli lekarz rodzinny nie znajdzie m.in. przyczyny częstych, to jest sześciu i więcej ciężkich zakażeń organizmu, może skierować pacjenta na badania immunologiczne. Niedobory odporności są stanem zaburzonej równowagi odpornościowej organizmu, a nieleczone mogą poczynić w organizmie ogromne spustoszenie.

Pacjent powinien najpierw zostać dokładnie przebadany przez lekarza pierwszego kontaktu. Jeżeli ten uzna za zasadne, skieruje go na badania potwierdzające lub wykluczające niedobory odporności, albo wyjaśniające, które ogniwo układu odpornościowego źle działa. Eksperci w zakresie immunologii klinicznej należący m.in. do Europejskiego Towarzystwa Niedoborów Odporności i Amerykańskiej Akademii Pediatrii ogłosili listę 10 niepokojących objawów pierwotnych niedoborów, które kwalifikują dziecko do specjalistycznych badań immunologicznych.

Do takich ostrzegawczych objawów należą:

– sześć lub więcej zakażeń w ciągu roku,

– dwa lub więcej zakażeń zatok o ciężkim przebiegu w ciągu roku,

– dwa miesiące lub dłużej trwająca antybiotykoterapia bez wyraźnej poprawy,

– dwa lub więcej zapaleń płuc albo sześć zapaleń oskrzeli w ciągu roku,

– zahamowanie prawidłowego rozwoju dziecka lub przyrostu masy ciała,

– powtarzające się głębokie ropnie skórne lub narządowe,

– przewlekająca się grzybica jamy ustnej lub skóry powyżej 1. roku życia,

– konieczność stosowania dożylnych antybiotyków dla opanowania zakażenia,

– dwa lub więcej ciężkich zakażeń, takich jak: zapalenie kości, zapalenie mózgu, zapalenie skóry lub posocznica,

– wywiad rodzinny wskazujący na występowanie w rodzinie pierwotnych niedoborów odporności.

Do najczęstszych zaburzeń immunologicznych zaliczamy niedobory odporności humoralnej, czyli braku przeciwciał. Główny objaw to nawracające, o przewlekłym przebiegu zakażenia płuc, oskrzeli, zatok i uszu. Wykonuje się wtedy m.in. badania diagnostyczne układu odporności humoralnej – immunoglobuliny G, A, M.

Inne spotykane zaburzenia to złożone niedobory odporności. Choroby zaliczane do tej grupy spowodowane są zaburzeniami funkcji zarówno limfocytów T, jak i B. Cechami wskazującymi na występowanie tego typu defektu są np. bardzo wczesny, tj. już w okresie noworodkowym lub niemowlęcym, początek choroby, ciężkie, zagrażające życiu zakażenia oporne na antybiotyki, zwykle brak cienia grasicy w RTG klatki piersiowej, powikłania miejscowe i ogólne po szczepieniach szczepionkami zawierającymi żywe drobnoustroje (BCG, poliomyelitis, odra, świnka, różyczka, ospa wietrzna), biegunka niepoddająca się leczeniu, upośledzenie (brak) rozwoju somatycznego.

Do zaburzeń immunologicznych należą również niedobory fagocytarne wynikające z braku lub dysfunkcji komórek żernych, zabijających bakterie i grzyby. Defekty fagocytarne stanowią około 20 proc. wszystkich wrodzonych niedoborów odporności, a wskazywać na nie może m.in. późne odpadanie pępowiny, nawracające zapalenia jamy ustnej i ropnie skóry, zapalenia węzłów, gronkowcowe zapalenie płuc, nieprawidłowe gojenie się ran.

Leczenie zaburzeń układu odpornościowego powinien zawsze prowadzić immunolog w specjalistycznych placówkach.

Oprac. na podst.: Bernatowska E., Skopczyńska H., Pac M. i wsp. „Standard opieki nad dziećmi z niedoborami odporności”, Stand Med 1999.